SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN BÁI TRƯỜNG THPT HỒNG QUANG BÁO CÁO SÁNG KIẾN CẤP CƠ SỞ (Lĩnh vực: Ngữ văn) HƯỚNG DẪN HỌC SINH LÀM BÀI VĂN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN TRÍCH VĂN XUÔI BẰNG PHƯƠNG PHÁP DẠY VIẾT DỰA TRÊN TIẾN TRÌNH Tác giả: NGUYỄN THỊ LAN HUỆ Trình độ chuyên môn: Cử nhân sư phạm Ngữ văn Chức vụ: Tổ trưởng chuyên môn Đơn vị công tác: Trường THPT Hồng Quang, Lục Yên, Yên Bái Yên Bái, ngày 28 tháng 01 năm 2022 2 I. THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN 1. Tên sáng kiến:“Hướng dẫn học sinh làm bài văn nghị luận về một đoạn trích văn xuôi bằng phương pháp dạy viết dựa trên tiến trình” 2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Ngữ văn 3. Phạm vi áp dụng sáng kiến: Học sinh lớp 11,12 trường THPT Hồng Quang, Lục Yên, Yên Bái 4. Thời gian áp dụng sáng kiến: Từ ngày 01 tháng 01 năm 2021 đến ngày 30 tháng 01 năm 2022 5. Tác giả: Họ và tên: NGUYỄN THỊ LAN HUỆ Năm sinh: 10/10/1977 Trình độ chuyên môn: Cử nhân sư phạm Ngữ văn Chức vụ công tác: Tổ trưởng chuyên môn Nơi làm việc: Trường THPT Hồng Quang, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái Địa chỉ liên hệ: Trường THPT Hồng Quang, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái Điện thoại: 0388704993 6. Đồng tác giả (Nếu có) Không II. MÔ TẢ SÁNG KIẾN 1. Tình trạng các giải pháp đã biết Để tiếp cận một tác phẩm, đoạn trích không chỉ là sự cảm thụ mà còn cần đến một số các kĩ năng. Hiện nay tiếp cận tác phẩm theo đặc trưng thể loại là xu hướng phổ biến và cũng là yêu cầu của đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ văn giúp học sinh khám phá, phát hiện, phân tích các khía cạnh hình thức của tác phẩm văn học nghệ thuật để rút ra ý nghĩa thẩm mĩ của nó. Cùng với rèn luyện kĩ năng đọc, nói, nghe thì việc dạy kĩ năng viết cho học sinh trung học phổ thông như thế nào để giúp học sinh phát triển được năng lực viết là một vấn đề được chú trọng trong dạy học Ngữ văn. Thông qua việc được tập huấn, bồi dưỡng học tập Mô đun 2: Sử dụng phương pháp dạy học và giáo dục phát triển phẩm chất, năng lực học sinh THPT, tôi nhận thấy để phát triển năng lực viết thì sử dụng phương pháp dạy viết theo tiến trình sẽ góp phần xác định rõ các bước người học cần được trải nghiệm trong tiến trình viết. Bởi nếu như cách dạy viết truyền thống chú trọng vào sản phẩm của HS, tức văn bản mà các em tạo lập thì dạy viết dựa trên tiến trình chú trọng vào việc hướng dẫn HS trong suốt tiến trình tạo ra sản phẩm. Và điều này thực sự rất cần thiết trong quá trình hình thành và phát triển năng lực tạo lập văn bản cho HS. 3 Trong những năm gần đây, cùng với sự đổi mới kiểm tra, đánh giá các đề kiểm tra định kì theo Hướng dẫn xây dựng đề kiểm tra, đánh giá định kì lớp 11,12 của Bộ Giáo dục và Đào tạo và và đề thi tốt nghiệp THPT câu nghị luận văn học (chiếm 50% tổng số điểm bài thi) đã có sự thay đổi. Với văn bản văn xuôi đề thi thường yêu cầu học sinh phân tích/cảm nhận vẻ đẹp/tâm trạng/diễn biến tâm lí của nhân vật A trong đoạn trích văn bản văn xuôi. Từ đó nhận xét về một đặc điểm nội dung/nghệ thuật tiêu biểu của tác phẩm/tác giả hoặc phân tích/cảm nhận một đoạn trích văn bản văn xuôi. Từ đó nhận xét về một đặc điểm nội dung/nghệ thuật tiêu biểu của tác phẩm/tác giả. Đứng trước một đề văn như vậy nhiều học sinh còn cảm thấy lạ lẫm, băn khoăn không biết làm dạng đề này như thế nào mới đúng, trúng, đủ và đạt điểm cao. Trong quá trình giảng dạy, dự giờ, chấm bài của học sinh tôi nhận thấy: - Đối với GV: Do phân phối chương trình và thời gian trên lớp hạn chế, nên hầu hết giáo viên chủ yếu dành thời gian để dạy cách viết bằng truyền đạt lí thuyết chưa chú trọng vào việc hướng dẫn học sinh trong suốt tiến trình tạo ra sản phẩm làm cho học sinh khó hình dung cần phải viết gì? Viết như thế nào? - Đối với HS: Một bộ phận không nhỏ học sinh không hứng thú với việc viết văn. Nguyên nhân, do kiến thức của học sinh chưa vững, năng lực tạo lập văn bản nói chung và viết văn nghị luận văn học của học sinh vẫn còn yếu dẫn một số lỗi thường gặp như không đảm bảo bố cục, bài viết rời rạc, không xác định đúng đối tượng nghị luận dẫn đến lạc đề, xa đề; luận điểm không rõ ràng, lập luận không chặt chẽ; diễ