2 ページ
®ç ®øc l¬ng NÒn kinh tÕ thÞ trêng & chÝnh s¸ch hai ®ång néi tÖ Mét nhãm gi¶i ph¸p míi nh»m æn ®Þnh kinh tÕ vÜ m« vμ phßng ngõa khñng ho¶ng kinh tÕ Hμ néi, th¸ng 01 n¨m 2009
資料の内容
3 ページ
B¶n in tiÕng ViÖt vμ tiÕng Anh ®· ®ù¬c NXB §¹i häc kinh tÕ quèc d©n Hμ Néi - ViÖt Nam ph¸t hμnh trong thêi gian tõ n¨m 2009 ®Õn 2011. NÒn kinh tÕ thÞ trêng & chÝnh s¸ch hai ®ång néi tÖ B¶n quyÒn 2009 §ç §øc L¬ng GiÊy chøng nhËn ®¨ng ký quyÒn t¸c gi¶ sè: 180/2009/QTG Ngμy 19-1-2009 t¹i Côc B¶n quyÒn T¸c gi¶ Bé V¨n hãa - ThÓ thao - Du lÞch, ViÖt Nam
4 ページ
Lêi giíi thiÖu Hμ Néi, th¸ng 1 n¨m 2009 C¶ thÕ giíi võa chia tay n¨m 2008 trong mét t©m tr¹ng nÆng nÒ. Mäi ngêi ®ãn xu©n míi b»ng c¸c quyÕt ®Þnh th¾t chÆt chi tiªu nh»m ®èi phã víi cuéc khñng ho¶ng kinh tÕ ®îc ®¸nh gi¸ lμ lín nhÊt kÓ tõ cuéc ®¹i suy tho¸i c«ng nghiÖp ë thËp niªn 30 cña thÕ kû tríc. Trong n¨m 2008 chØ sè chøng kho ¸n ë níc ta sôt gi¶m h¬n 60% vμ trªn thÕ giíi th× møc gi¶m b×nh qu©n lμ 40%. S¶n lîng kinh tÕ thÊp vμ thÊt nghiÖp gia t¨ng lμ t×nh tr¹ng phæ biÕn t¹i tÊt c¶ c¸c quèc gia khiÕn cho c¸c ChÝnh phñ ph¶i ®a ra c¸c gãi kÝch cÇu khæng lå nh»m cøu v·n nÒn kinh tÕ. Cuéc khñng ho¶ng kinh tÕ lÇn nμy cã thÓ kÐo dμi ®Õn n¨m 2010 vμ g©y tæn thÊt lín cho nhiÒu níc trªn thÕ giíi. Nhng ®iÒu lμm mäi ngêi ng¹c nhiªn lμ cuéc suy tho¸i diÔn ra nhanh vμ m¹nh ®Õn nh vËy mμ vμo ® Çu n¨m 2008 kh«ng ai trong chóng ta nhËn ® îc nh÷ng lêi c¶nh b¸o chÝnh thøc nμo vÒ suy tho¸i kinh tÕ mμ chØ lμ mét cuéc khñng ho¶ng tÝn dông b¾t nguån tõ viÖc cho vay díi chuÈn t¹i Mü. §Õn gi÷a n¨m 2008 th× chóng ta l¹i ®îc biÕt vÒ mét cuéc khñng ho¶ng tμi chÝnh toμn cÇu ®ang diÔn ra vμ tíi nh÷ng th¸ng cuèi cïng cña n¨m 2008 th× mäi ngêi ®· lμ chøng nh©n cña mét cuéc khñng ho¶ng kinh tÕ toμn cÇu ë møc ®é nghiªm träng. Ph¶i ch¨ng, c¸c m« h×nh lý thuyÕt trong kinh tÕ häc ®· tá ra l¹c hËu so víi thùc tiÔn ? Hay Ýt nhÊt lμ nã ®· cã nhiÒu lç hæng lín khiÕn cho viÖc ph©n tÝch kinh tÕ vÜ m« trë nªn bÊt ®Þnh. V× vËy c¸c nhμ kinh tÕ häc cßn ph¶i mÊt nhiÒu thêi gian vμ c«ng søc n÷a míi hy väng ®a kinh tÕ häc thμnh m«n khoa häc bao qu¸t ®îc mäi chuyÓn ®éng cña nÒn kinh tÕ. Do ®ã bÊt kú sù s¸ng t¹o míi nμo cña c¸c nhμ nghiªn cøu chuyªn nghiÖp hay nghiÖp d trong lÜnh vùc kinh tÕ häc ®Òu cã gi¸ trÞ tham kh¶o cao vμ mang tÝnh thêi sù. Trong cuèn s¸ch nμy, bªn c¹nh nh÷ng néi dung mang tÝnh phæ qu¸t vÒ kinh tÕ häc, ë mçi ch¬ng ®Òu nªu ra nh÷ng vÊn ®Ò míi mÎ rÊt ®¸ng chó ý ë tÇm vi m« vμ vÜ m« cña nÒn kinh tÕ thÞ trêng. ë ch¬ng 1, chóng ta b¾t gÆp mét ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh gi¸ trÞ hμng hãa theo mét logic míi; trong ch¬ng 2, c¸c b¹n cã lý do ®Ó lo ng¹i vÒ mét m« h×nh kinh tÕ giËm ch©n t¹i chç; ë ch¬ng 3, chóng ta lμm quen víi chØ sè kinh tÕ vÜ m« tæng hîp vμ hai ph¬ng ¸n ®iÒu tiÕt nÒn kinh tÕ; trong ch¬ng 4 - ch¬ng cuèi cïng - cã thÓ g©y Ên tîng m¹nh cho b¹n ®äc bëi mét ®Ò xuÊt vÒ chÝnh s¸ch tiÒn tÖ cha hÒ cã tiÒn lÖ trong thùc tiÔn. Ngoμi ra, th«ng qua cuèn s¸ch nμy, mét sè kh¸i niÖm quan träng trong kinh tÕ häc ®îc tr×nh bμy ng¾n gä n vμ sóc tÝch gióp b¹n ®äc dÔ dμng tiÕp cËn h¬n. Do chøa ®ùng nhiÒu quan ®iÓm mang tÝnh ®æi míi nªn néi dung cuèn s¸ch cã thÓ g©y ra tranh luËn hoÆc th¾c m¾c ë c¸c nhãm b¹n ®äc kh¸c nhau. Quý vÞ cã thÓ liªn hÖ theo ®Þa chØ e-mail cña t¸c gi¶ ®Ó ®ãng gãp ý kiÕn vÒ néi dung cuèn s¸ch hoÆc chia sÎ quan ®iÓm cña m×nh. E-mail liªn hÖ: do.duc.luong.vn@gmail.com T¸c gi¶: §ç §øc L¬ng
5 ページ
Ch¬ng 1 NÒn kinh tÕ thÞ trêng Tõ xa xa, díi chÕ ®é C«ng x· nguyªn thuû, con ngêi s èng tËp trung thμnh c¸c céng ®ång nhá gäi lμ ThÞ téc hay Bé l¹c. Hä sinh ho¹t vμ lao ®éng cïng nhau theo kiÓu bÇy ®μn. Víi c«ng cô s¶n xuÊt rÊt th« s¬ nªn s¶n lîng thu ®îc tõ trång trät, ch¨n nu«i vμ s¨n b¾t chØ ®ñ chia nhau sö dông trong céng ®ång mμ kh«ng cã s¶n phÈm d thõa. T×nh c¶nh ®ñ ¨n ®ñ tiªu ®ã mang tÝnh phæ biÕn t¹i tÊt c¶ c¸c C«ng x·. §ã lμ m« h×nh kinh tÕ tù cung tù cÊp ®iÓn h×nh trong x· héi loμi ngêi. VÒ sau nμy, trong c¸c h×nh th¸i kinh tÕ x· héi tiÕn bé h¬n chóng ta vÉn thÊy dÊu vÕt cña m« h×nh tù cung tù cÊp tån t¹i ë nh÷ng vïng kinh tÕ l¹c hËu. Cïng víi thêi gian, lao ®éng s¸ng t¹o ®· lμm biÕn ®æi c«ng cô s¶n xuÊt, n¨ng suÊt lao ®éng ®îc c¶i thiÖn cïng víi ®ßi hái n©ng cao kü n¨ng chuyªn m«n. Tõ ®©y ph©n c«ng lao ®éng vμ chuyªn m«n ho¸ s¶n xuÊt ra ®êi ®¸nh dÊu thêi kú chuyÓn biÕn lín cña lùc lîng s¶n x uÊt. C¸c nhãm ngêi trong x· héi lμm ra nh÷ng s¶n phÈm kh¸c nhau, ngoμi viÖc tho¶ m·n c¸c nhu cÇu cña chÝnh m×nh, hä cßn mong muèn trao ®æi ®Ó tèi ®a ho¸ møc ®é tho¶ dông. NÒn kinh tÕ hμng ho¸ xuÊt hiÖn hÕt søc tù nhiªn nh lμ ®ßi hái tÊt yÕu cña cuéc sèng. 1.1 TiÒn tÖ NÒn kinh tÕ hμng ho¸ gi¶n ®¬n theo kiÓu hμng ®æi hμng chØ vËn hμnh tr«i ch¶y khi mμ sè chñng lo¹i hμng ho¸ chØ ®Õm ®îc trªn ®Çu ngãn tay. Nhng thùc tÕ s¶n xuÊt l¹i kh«ng ®¬n ®iÖu nh vËy, sè lîng c¸c hμng ho¸ kh«ng ngõng t¨ng lªn g©y ra phiÒn hμ ®¸ng kÓ cho qóa tr×nh trao ®æi. Ngêi s¶n xuÊt quÇn ¸o cã s¶n phÈm d thõa muèn ®æi lÊy thùc phÈm l¹i ph¶i t×m ®îc ®óng ngêi ch¨n nu«i ®ang cã nhu cÇu sö dông quÇn ¸o lμ mét viÖc kh«ng mÊy dÔ dμng. ViÖc sö dông hμng ho¸ trung gian – mét d¹ng tiÒn tÖ s¬ khai – lμm vËt trao ®æi ngang gi¸ lμ v« cïng h÷u Ých trong mét nÒn kinh tÕ hμng ho¸ ®ang trong thêi kú chuyÓn tiÕp tõ gi¶n ®¬n ®Õn phøc t¹p. Gi¶ sö nh x· héi ®ång thuËn coi lóa g¹o lμ mét hμng ho¸ trung gian trong qóa tr×nh trao ®æi vμ ®îc sö dông ë mäi n¬i mäi lóc trong céng ®ång, khi Êy bμi to¸n trao ®æi cña nh÷ng ngêi s¶n xuÊt trë nªn dÔ dμng h¬n rÊt nhiÒu. Nhμ s¶n xuÊt quÇn ¸o cã s¶n phÈm thõa muèn chuyÓn ®æi thμnh thùc phÈm th× kh«ng nhÊt thiÕt hä ph¶i t×m ®îc ®óng ngêi ch¨n nu«i ®ang cÇn quÇn ¸o mμ giê ®©y hä cã thÓ dïng quÇn ¸o ®æi lÊy lóa g¹o cña ai ®ã råi bíc tiÕp theo lμ ®æi lóa g¹o lÊy thùc phÈm cña mét nhμ ch¨n nu«i bÊt kú. Ph¬ng ph¸p trao ®æi míi nμy, tuy ph¶i thùc hiÖn hai bíc nhng lμ hai bíc ®¬n gi¶n, nã còng gièng nh biÕn mét bμi to¸n phøc t¹p thμnh hai bμi to¸n gi¶n ®¬n.
6 ページ
TiÒn tÖ lμ mét lo¹i hμng ho¸ trung gian ( con cõu, v¶i) hoÆc mét s¶n phÈm cã cÊu t¹o ®Æc biÖt ( tiÒn giÊy, tiÒn polime) ®îc x· héi q uy íc lμm thíc ®o gi¸ trÞ cho mäi hμng ho¸ vμ dÞch vô kh¸c trong qu¸ tr×nh giao dÞch gi÷a c¸c bªn mua vμ b¸n. ë thêi kú ®Çu cña nÒn kinh tÕ hμng ho¸ th× tiÒn tÖ thêng lμ mét hμng ho¸ trung gian quen thuéc nh con cõu, v¶i vãc hay thËm chÝ lμ c¶ muèi ¨n . VÒ sau, ngμnh c«ng nghiÖp khai kho¸ng ph¸t triÓn, con ngêi sö dông tiÒn kim lo¹i víi nhiÒu tÝnh n¨ng u viÖt h¬n h¼n so víi c¸c lo¹i tiÒn tÖ lμ hμng ho¸. Ngμy nay, tiÒn giÊy, tiÒn polyme vμ tiÒn kim lo¹i lμ c¸c lo¹i h×nh tiÒn tÖ phæ biÕn ®îc c¸c quèc g ia sö dông. C¸c lo¹i tiÒn tÖ nμy kh«ng ph¶i lμ hμng ho¸ mμ lμ mét d¹ng s¶n phÈm ®Æc biÖt nhê c«ng nghÖ in Ên v« cïng tinh vi vμ kü n¨ng chÕ t¸c ®éc ®¸o. C¸c hμng ho¸ vμ dÞch vô sÏ ®îc tiªu dïng bëi ngêi d©n hoÆc lμm ®Çu vμo cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, nhng tiÒn tÖ chØ lμ vËt trao ®æi trung gian vμ kh«ng mÊt ®i trong suèt qu¸ tr×nh lu th«ng. TiÒn tÖ ®îc sö dông lμm ph¬ng tiÖn thanh to¸n vμ lμ ®¬n vÞ kÕ to¸n trong toμn bé nÒn kinh tÕ. Do cã sù qu¶n lý chÆt chÏ tõ phÝa ChÝnh phñ nªn tiÒn tÖ thêng cã gi¸ tr Þ kh¸ æn ®Þnh vμ ®îc d©n c dïng lμm ph¬ng tiÖn tÝch tr÷ chi tiªu tiÕt kiÖm theo thêi gian. 1.2 ThÞ trêng NÒn kinh tÕ hμng ho¸ diÔn ra sù trao ®æi qua l¹i gi÷a nh÷ng ngêi mua vμ b¸n vÒ cïng mét lo¹i hμng ho¸ nμo ®ã. Trong thêi kú ®Çu cña trao ®æi hμng ho¸, bªn b¸n vμ bªn mua lμ c¸c c¸ thÓ riªng lÎ kh«ng cã liªn hÖ g× víi nhau, qu¸ tr×nh trao ®æi diÔn ra mang tÝnh tù ph¸t, hoÆc theo c¶m tÝnh. NhiÒu khi gi¸ c¶ mét lo¹i hμng ho¸ rÊt kh¸c nhau gi÷a nhãm nμy víi nhãm kia, mÆc dï hä sèng gÇn nhau. Qu¸ tr×nh lu th«ng hμng ho¸ ngμy cμng ph¸t triÓn thóc ®Èy nh÷ng ngêi b¸n vμ mua xÝch l¹i gÇn nhau. Nh÷ng ngêi b¸n hμng trao ®æi víi nhau vÒ t×nh h×nh cung øng hμng ho¸, chÊt lîng s¶n phÈm vμ gi¸ c¶ mua b¸n. Nh÷ng ngêi mua hμng khai th¸c th«ng tin qua l¹i lÉn n hau vμ tõ c¸c nhμ cung cÊp hμng ho¸. Tõ ®ã gi¸ c¶ hμng ho¸ ®îc h×nh thμnh theo mÆt b»ng chung mang tÝnh phæ biÕn cïng víi sè lîng hμng ho¸ cÇn trao ®æi. ThÞ trêng hμng ho¸ ra ®êi t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho ho¹t ®éng trao ®æi nhê sù minh b¹ch th«ng tin vμ tÝnh c¹nh tranh lμnh m¹nh gi÷a c¸c bªn mua vμ b¸n.
7 ページ
ThÞ trêng Cafe C¸c hé C¸c nhμ gia s¶n xuÊt Bªn Bªn ®×nh vμ Cafe b¸n mua c¸ nh©n H×nh 1.1: ThÞ trêng cafe ThÞ trêng lμ mét d¹ng tæ chøc kinh tÕ v« ®Þnh h×nh ®îc t¹o ra bëi c¸c mèi quan hÖ ch»ng chÞt gi÷a bªn b¸n vμ bªn mua, tõ ®ã x¸c ®Þnh gi¸ c¶ hμng ho¸ ( dÞch vô ), sè lîng hμng cÇn cung øng vμ ph¬ng thøc thanh to¸n gi÷a c¸c bªn. Chóng ta biÕt r»ng, doanh nghiÖp, hîp t¸c x·, siªu thÞ hay chî lμ c¸c “ tæ chøc kinh tÕ ®Þnh h×nh “. ë ®ã cã bé m¸y qu¶n lý, cã ®Þa chØ cè ®Þnh vμ thËm chÝ cã c¶ t c¸ch ph¸p nh©n. Cßn thÞ trêng th× kh«ng cã g× râ rμng c¶. ThÞ trêng chØ lμ “ liªn minh láng lÎo “ gi÷a c¸c bªn b¸n vμ mua cïng mét chñng lo¹i hμng ho¸ nμo ®ã. Khi ta nãi vÒ thÞ trêng cafe lμ muèn nãi vÒ tËp hîp c¸c nhμ cung cÊp vμ kh¸ch hμng cã nhu cÇu mua b¸n cafe, gi÷a hä lμ v« sè c¸c quan hÖ vÒ trao ®æi th«ng tin ®Ó x¸c lËp sù c©n b»ng t¹m thêi vÒ gi¸ c¶, s¶n lîng cÇn trao ®æi. Cã nhiÒu lo¹i thÞ trêng nh: thÞ trêng g¹o, thÞ trêng rau qu¶, thÞ trêng bÊt ®éng s¶n, thÞ trêng chøng kho¸nQuy m« thÞ trêng còng ®a d¹ng nh: thÞ trêng cÊp ®Þa ph¬ng, thÞ trêng cÊp vïng, thÞ trêng trong níc, thÞ trêng quèc tÕ. 1.3 NÒn kinh tÕ thÞ trêng NÒn kinh tÕ thÞ trêng chÝnh lμ nÒn kinh tÕ hμng ho¸ cÊp cao. Qu¸ tr×nh ph¸t triÓn tõ nÒn kinh tÕ hμng ho¸ gi¶n ®¬n tíi nÒn kinh tÕ thÞ trêng cßn ph¶i tr¶i qua mét giai ®o¹n trung gian n÷a mμ ë ®©y t¹m gäi lμ nÒn kinh tÕ hμng ho¸ tËp trung. Trong nÒn kinh tÕ hμng ho¸ tËp trung, viÖc trao ®æi hμng ho¸ kh«ng cßn mang tÝnh tù ph¸t n÷a mμ ®· tËp trung thμnh chî hμng ho¸ t¹i c¸c ®Þa ph¬ng vμ cha cã sù liªn th«ng gi÷a c¸c vïng d©n c nªn cha thÓ coi lμ c¸c thÞ trêng. NÒn kinh tÕ thÞ trêng lμ m« h×nh kinh tÕ mμ c¸c thÞ trêng hμng ho¸ ( dÞch vô ) ®îc tù do ho¹t ®éng, th«ng qua ®ã c¸c doanh nghiÖp tù quyÕt ®Þnh kÕ ho¹ch s¶n xuÊt kinh doanh cßn c¸c hé gia ®×nh tù lùa chän ph¬ng ¸n chi tiªu hîp lý.
8 ページ
C¸c thÞ trêng hμng ho¸ t¹o thμnh “mÆt tiÒn” cña nÒn kinh tÕ cßn phÝa sau ®ã lμ v« sè c¸c doanh nghiÖp víi c¸c chiÕn lîc c¹nh tranh khèc liÖt ®Ó tån t¹i vμ ph¸t triÓn. PhÝa sau “mÆt tiÒn” ®ã cßn lμ hμng triÖu c¸c hé gia ®×nh víi møc thu nhËp giíi h¹n lu«n ph¶i toan tÝnh kÕ ho¹ch chi tiªu sao cho tiÕt kiÖm vμ hiÖu qu¶. C¸c nhμ C¸c hé S¶n xuÊt C¸c thÞ trêng gia ®×nh hμng ho¸ hμng ho¸ vμ vμ c¸ vμ dÞch dÞch vô nh©n vô H×nh 1.2: Quan hÖ gi÷a s¶n xuÊt vμ tiªu dïng th«ng qua thÞ trêng C¸c doanh nghiÖp cung cÊp cho thÞ trêng c¸c s¶n phÈm hμng ho¸ ®Çu ra n hng l¹i thu mua tõ thÞ trêng c¸c nguyªn liÖu vμ c«ng cô s¶n xuÊt ®Çu vμo. Hä còng tuyÓn chän nh©n c«ng tõ thÞ trêng lao ®éng vμ vay vèn ë thÞ trêng tiÒn tÖ. C¸c hé gia ®×nh mua hμng ho¸ vμ dÞch vô tiªu dïng t¹i c¸c thÞ trêng ®ång thêi cung cÊp dÞch vô lao ®éng vμ nguån vèn nhμn rçi ra thÞ trêng. ThÞ trêng hμng ho¸ tù do ho¹t ®éng cã nghÜa lμ nã ®îc vËn hμnh theo c¸c quy luËt tù nhiªn mμ kh«ng cã sù ¸p ®Æt cña ChÝnh phñ. ViÖc cÊm chî ng¨n s«ng lμ kh«ng phï hîp víi nguyªn t¾c thÞ trêng tù do. Tuy nh iªn, c¸c c¬ quan chøc n¨ng kiÓm tra thÞ trêng ®Ó ng¨n chÆn hμng gi¶, hμng nh¸i lμ viÖc lμm cÇn thiÕt vμ cã lîi cho thÞ trêng. Mét sè thÞ trêng hμng ho¸ ®Æc biÖt nh thuèc ch÷a bÖnh, thuèc thó yth× ®iÒu kiÖn kinh doanh kh«ng thÓ dÔ dμng nh c¸c thÞ tr êng hμng ho¸ th«ng thêng kh¸c. ChÝnh s¸ch thuÕ kho¸ cña ChÝnh phñ tuy cã lμm biÕn d¹ng thÞ trêng theo híng ph×nh to ra hoÆc thu hÑp l¹i nhng kh«ng lμm thay ®æi c¸c nguyªn t¾c ho¹t ®éng chung cña thÞ trêng. C¸ch can thiÖp cña ChÝnh phñ vμo thÞ trêng t heo híng võa qu¶n lý võa t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó thÞ trêng ph¸t triÓn lμnh m¹nh vÉn ®ang diÔn ra phæ biÕn trªn thÕ giíi, cã ch¨ng chØ kh¸c nhau vÒ møc ®é can thiÖp mμ th«i. §èi lËp víi m« h×nh kinh tÕ thÞ trêng lμ nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch tËp trung. M« h×nh kinh tÕ mμ nhμ níc chi phèi mäi ho¹t ®éng tõ s¶n xuÊt, ph©n phèi ®Õn tiªu dïng ®· tõng tån t¹i trong hÖ thèng c¸c níc XHCN tríc ®©y. NÒn kinh tÕ mÖnh lÖnh nμy ®· g©y qu¸ t¶i cho c¸c c¬ quan nhμ níc vμ kh«ng t¹o ra ®éng lùc c¹nh tranh trong c¸c doanh nghiÖp
9 ページ
còng nh ngêi lao ®éng. HÖ qu¶ lμ n¨ng suÊt lao ®éng thÊp, hao phÝ tμi nguyªn, chÊt lîng s¶n phÈm kh«ng cao vμ cuèi cïng nÒn kinh tÕ quan liªu bao cÊp ®· tù tan r·. 1.4 Ph¬ng tr×nh c©n b»ng trao ®æi Trong môc nμy chóng ta thiÕt lËp mét ®¼ng thøc vÒ mèi quan hÖ rμng buéc gi÷a hμng ho¸ vμ tiÒn tÖ trong qu¸ tr×nh lu th«ng. §©y kh«ng ph¶i lμ mét ®Ò xuÊt míi mÎ g× mμ thùc ra ph¬ng tr×nh c©n b»ng trao ®æi hμng hãa ®· ®îc c¸c nhμ kinh tÕ ph¸t hiÖn tõ l©u råi, nhng trong phÇn lín c¸c tμi liÖu vÒ kinh tÕ h äc ®ang lu hμnh, vÊn ®Ò nμy kh«ng ®îc gi¶i thÝch cÆn kÏ khiÕn cho b¹n ®äc khã h×nh dung, nªn ë ®©y chóng ta cÇn t×m hiÓu kü h¬n. §Ó ®¬n gi¶n, ta lÊy vÝ dô vÒ mét m« h×nh kinh tÕ thu gän trong ®ã chØ cã ba nhãm ngêi s¶n xuÊt khÐp kÝn vμ trao ®æi hμng ho ¸ víi nhau. Ba mÆt hμng cÇn mua b¸n lμ l¬ng thùc, thùc phÈm vμ quÇn ¸o víi sè lîng, ®¬n gi¸ nh trong b¶ng díi ®©y: Hμng ho¸ Sè lîng §¬n gi¸ Doanh sè L¬ng thùc 900 kg 10.000 ® 9.000.000 ® Thùc phÈm 90 kg 50.000 ® 4.500.000 ® QuÇn ¸o 10 bé 100.000 ® 1.000.000 ® Qu¸ tr×nh mua b¸n trao ®æi hμng ho¸ gi÷a ba nhãm ngêi ®îc chia lμm nhiÒu lÇn, mçi ®¬n hμng mua b¸n chØ víi sè lîng nhá nhng diÔn ra liªn tôc trong thêi gian mét n¨m. Nhãm thø nhÊt b¸n l¬ng thùc vμ dïng tiÒn thu ®îc ®Ó mua thùc phÈm vμ quÇn ¸o sö dông, nhãm thø hai b¸n thùc phÈm vμ mua l¬ng thùc vμ quÇn ¸o, nhãm thø ba b¸n quÇn ¸o råi mua l¬ng thùc vμ thùc phÈm. Ta gäi M lμ sè lîng tiÒn mÆt ph¸t hμnh ®Ó phôc vô cho qu¸ tr×nh lu th«ng hμng ho¸, nh vËy M b»ng tæng sè tiÒn mÆt mμ c¶ b a nhãm n¾m gi÷ dïng cho viÖc mua b¸n. Trong m« h×nh nμy gi¶ sö M = 1.000.000 ® ( Mét triÖu ®ång ). Tõ b¶ng sè liÖu trªn ®©y, dÔ dμng tÝnh ®îc tæng doanh sè giao dÞch hμng ho¸ trong n¨m lμ 14.500.000 ®. Chóng ta thÊy r»ng ba nhãm ngêi mua b¸n chØ sö dôn g sè tiÒn mÆt lμ 1.000.000 ® nhng ®· quay vßng nhiÒu lÇn vμ trong mét n¨m ®· thùc hiÖn ®îc tæng doanh sè mua b¸n lμ 14.500.000 ®. NÕu gäi V lμ tèc ®é lu th«ng tiÒn tÖ th× MV = 14.5000.000, tõ ®©y suy ra V = 14,5. Tøc lμ trong vßng mét n¨m hä ®· quay vßng sè tiÒn hiÖn cã trung b×nh 14.5 lÇn ®Ó thùc hiÖn thμnh c«ng gi¸ trÞ giao dÞch lμ 14.500.000 ®. B©y giê, tõ vÝ dô ®¬n gi¶n nªu trªn chóng ta suy réng ra cho mét nÒn kinh tÕ thùc víi hμng chôc ngμn c¸c läai hμng ho¸, dÞch vô ®îc ®a vμo lu th«ng cïng v íi ho¹t ®éng mua b¸n diÔn ra liªn tôc. Hμng ho¸ tõ n¬i s¶n xuÊt ®Õn tay ngêi tiªu dïng thêng ph¶i
10 ページ
qua nhiÒu kh©u trung gian nh nhμ ph©n phèi, tæng ®¹i lý, cöa hμng b¸n lÎ. T¹i mçi kh©u trung gian ®ã hμng ho¸ ®îc ®æi chñ, gi¸ c¶ ®îc x¸c ®Þnh vμ tiÒn tÖ trao tay. V× ph¶i lu th«ng qua nhiÒu kh©u trung gian nªn tæng khèi lîng hμng ho¸ giao dÞch trong nÒn kinh tÕ lín h¬n nhiÒu lÇn tæng khèi lîng hμng ho¸ s¶n xuÊt ra. Mét lÇn giao dÞch cã trao ®æi hμng ho¸ vμ tiÒn tÖ gäi lμ lÇn giao dÞch thμnh c«ng. B¸n chÞu hμng ho¸ hay ký göi s¶n phÈm kh«ng ®îc coi lμ giao dÞch thμnh c«ng, chØ ®Õn khi tiÒn tÖ ®îc ngêi mua thanh to¸n th× tæng hîp l¹i ta míi cã mét giao dÞch thμnh c«ng. NÕu gäi Q vμ P lÇn lît lμ sè lîng vμ ®¬n gi¸ hμng ho¸ cña lÇn giao dÞch thμnh c «ng i i thø i, gäi n lμ tæng sè lÇn giao dÞch thμnh c«ng trong kho¶ng thêi gian cÇn xem xÐt. Ta cã: Doanh sè cña lÇn giao dÞch thø i lμ: Q x P i i Tæng doanh sè giao dÞch trong kho¶ng thêi gian cÇn xem xÐt lμ: ∑ Q x P (i= i i 1n) Gäi M lμ tæng gi¸ trÞ tiÒn tÖ ph¸t hμnh, V lμ sè lÇn lu th«ng trung b×nh cña tiÒn tÖ trong kho¶ng thêi gian xem xÐt th× chóng ta cã ph¬ng tr×nh sau: ∑ QP = MV (1) i i §©y chÝnh lμ ph¬ng tr×nh c©n b»ng trao ®æi hμng ho¸ - tiÒn tÖ trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng. Tæng doanh sè giao dÞch hμng ho¸ vμ dÞch vô trong mét kho¶ng thêi gian x¸c ®Þnh ®óng b»ng tÝch sè gi÷a khèi lîng tiÒn tÖ vμ tèc ®é lu th«ng trung b×nh cña tiÒn tÖ. TiÕp theo ta biÕn ®æi ph¬ng tr×nh (1) thμnh d¹ng thu gän h¬n n÷a. Gäi Q lμ tæng sè lîng hμng ho¸ vμ dÞch vô giao dÞch th×: Q = Q i §Æt P = Q P , P ®îc gäi lμ møc gi¸ b×nh qu©n tæng qu¸t cña tÊt c¶ c¸c hμng ho¸ i i Q vμ dÞch vô. VËy PQ = ∑ QP (2) i i Cuèi cïng tõ (1) vμ (2) ta ®îc ph¬ng tr×nh thu gän nh sau: PQ = MV (3) Trong ®ã: Q lμ tæng sè ®¬n vÞ hμng ho¸ vμ dÞch vô thùc hiÖn giao dÞch P lμ møc gi¸ b×nh qu©n tæng qu¸t cña tÊt c¶ mäi hμng ho¸ vμ dÞch vô M lμ tæng gi¸ trÞ tiÒn tÖ lu hμnh
11 ページ
V lμ sè lÇn lu th«ng trung b×nh cña tiÒn tÖ B©y giê thö ¸p dông ph¬ng tr×nh (3) trong vÝ dô vÒ m« h×nh kinh tÕ ®¬n gi¶n ®· nªu ë trªn ®Ó tÝnh tÊt c¶ c¸c ®¹i lîng cña nã. PQ = MV = 14.500.000 , biÕt M = 1000.000 → V = 14,5 Q = ∑ Q , nªn Q = 900 + 90 + 10 = 1000 → P = 14.500.000/1000 = 14.500 i Tõ ph¬ng tr×nh PQ = MV ta rót ra ®îc c¸c c«ng thøc sau: P = MV vμ M = PQ . C¸c Q V c«ng thøc nμy cã ý nghÜa quan träng trong viÖc ph©n tÝch vÒ l¹m ph¸t vμ chÝnh s¸ch tiÒn tÖ mμ chóng ta cã dÞp ®Ò cËp trong nh÷ng ch¬ng tiÕp theo. Tõ lý thuyÕt ®Õn thùc tiÔn Trong thùc tiÔn, sè lîng hμng ho¸ vμ dÞch vô lμ v« cïng lín, ®ång thêi mçi lo¹i hμng ho¸ l¹i lu©n chuyÓn qua nhiÒu kh©u trung gian kh¸c nhau nªn viÖc tæng hîp tÊt c¶ mäi giao dÞch cña c¶ nÒn kinh tÕ lμ viÖc lμm kh«ng kh¶ thi vμ chång chÐo. §Ó ®¬n gi¶n h¬n, ngêi ta thêng thèng kª s¶n lîng hμng ho¸ vμ dÞch vô sau cïng cña nÒn kinh tÕ ®Ó ®a vμo øng dông vμ ph©n tÝch trong ph¬ng tr×nh c©n b»ng trao ®æi . NÕu gäi Q lμ gi¸ trÞ s¶n lîng hμng ho¸ vμ dÞch vô sau cïng ®îc quy ®æi theo møc gi¸ cña thêi gian lÊy lμm ®iÓm gèc; gäi P lμ chØ sè gi¸ c¶ trung b×nh hiÖn t¹i so víi thêi ®iÓm gèc; gäi M lμ tæng gi¸ trÞ tiÒn tÖ lu hμnh b×nh qu©n; gäi V lμ tèc ®é lu th«ng tiÒn tÖ c¬ b¶n, th× ta vÉn cã ®îc ph¬ng tr×nh: PQ = MV . 1.5 ChÝ phÝ s¶n xuÊt kinh doanh, doanh thu vμ lîi nhuËn S¶n xuÊt hμng ho¸ lμ mét kh©u quan träng cña nÒn kinh tÕ, ®îc thùc hiÖn bëi c¸c hé kinh doanh, hîp t¸c x· hay c«ng ty mμ ë ®©y chóng ta gäi chung lμ doanh nghiÖp. C¸c doanh nghiÖp sö dông kÕt hîp c¸c yÕu tè ®Çu vμo ®Ó biÕn ®æi thμnh s¶n phÈm hμng ho¸ ë ®Çu ra.
12 ページ
C¸c yÕu S¶n tè ®Çu Doanh nghiÖp phÈm vμo hμng ho¸ H×nh 1.3: §Çu vμo vμ ®Çu ra cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt VÒ mÆt së h÷u, doanh nghiÖp cã thÓ thuéc së h÷u t nh©n, së h÷u tËp thÓ hay trùc thuéc nhμ níc. Mét doanh nghiÖp ®iÓn h×nh gåm cã ban qu¶n trÞ, bé m¸y ®iÒu hμnh vμ nguån vèn ®Çu t. Ban qu¶n trÞ doanh nghiÖp lμ nh÷ng ngêi ®¹i diÖn chñ së h÷u doanh nghiÖp, hä v¹ch ra chiÕn lîc lμm ¨n; dùng nªn bé m¸y ®iÒu hμnh vμ tham gia kiÓm so¸t ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp. Bé m¸y ®iÒu hμnh lμ nh÷ng ngêi n¨ng ®éng, cã tr×nh ®é qu¶n lý vμ n¨ng lùc chuyªn m«n; hä quyÕt ®Þnh kÕ ho¹ch s¶n xuÊt, ph¬ng ¸n tiªu thô s¶n phÈm, tuyÓn dông nh©n c«ng vμ chÕ ®é tiÒn l¬ng trong doanh nghiÖp. Nguån vèn ®Çu t (cã thÓ lμ vèn tù cã hoÆc ®i vay) ®îc chia lμm hai phÇn lμ vèn cè ®Þnh vμ vèn lu ®éng. Vèn cè ®Þnh gåm ®Êt ®ai, nhμ xëng, m¸y mãc thiÕt bÞ vμ ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn. Vèn lu ®éng bao gåm tiÒn mÆt, nguyªn liÖu s¶n xuÊt, b¸n thμnh phÈm vμ hμng ho¸ tån kho. C¸c yÕu tè ®Çu vμo cã thÓ chia lμm ba phÇn. PhÇn thø nhÊt lμ nguyªn vËt liÖu hoÆc b¸n thμnh phÈm ®a vμo s¶n xuÊt, qua ®ã nã ®îc kÕt hîp l¹i vμ biÕn ®æi thμnh s¶n phÈm hμng ho¸ ë ®Çu ra. PhÇn thø hai lμ nguån nhiªn liÖu, ®iÖn n¨ng ®îc dïng vμo viÖc vËn hμnh m¸y mãc thiÕt bÞ vμ ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn. PhÇn thø ba, v« cïng quan träng, lμ lùc lîng nh©n c«ng, kü thuËt viªn; hä lμ nh÷ng ngêi vËn hμnh thiÕt bÞ, ®ãng gãi s¶n phÈm vμ chuyªn chë hμng ho¸ ®i tiªu thô. §Çu ra cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt lμ c¸c s¶n phÈm hμng ho¸ víi mÉu m· vμ chñng lo¹i phong phó. §ã lμ sù kÕt tinh gi÷a lao ®éng s¸ng t¹o cña con ngêi vμ tÝnh ®a d¹ng cña nguån nguyªn liÖu trong tù nhiªn. Mçi s¶n phÈm hμng ho¸ ®Òu cã c«ng dông riªng nh»m tho¶ m·n mét nhu cÇu nμo ®ã cña con ngêi. 1.5.1 Chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh Chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh lμ tÊt c¶ mäi chi phÝ trong suèt qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh kÓ tõ kh©u nhËp nguyªn liÖu ®Çu vμo ®Õn kh©u ®ãng gãi hμng ho¸ thμnh phÈm vμ giao hμng. Nã bao gåm chi phÝ nguyªn liÖu, n¨ng lîng, l¬ng c«ng nh©n, khÊu hao tμi s¶n cè ®Þnh;chi phÝ qu¶n lý, chi phÝ vay vèn vμ c¶ chi phÝ vÒ thuÕ n÷a. Tãm l¹i lμ rÊt nhiÒu lo¹i chi phÝ. Nhng ®Ó ®¬n gi¶n ho¸ vÊn ®Ò vμ thuËn tiÖn cho viÖc nghiªn cøu,
最初の12ページを表示しています。全文を見るには資料をダウンロードしてください。
コメント (0)
まだコメントはありません。最初のコメントを書きましょう！