1 ページ
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYỄN HẢI LONG CÁC CHẾ TÀI ĐỐI VỚI VI PHẠM HỢP ĐỒNG SONG VỤ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC Hà Nội – 2016 1
資料の内容
2 ページ
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYỄN HẢI LONG CÁC CHẾ TÀI ĐỐI VỚI VI PHẠM HỢP ĐỒNG SONG VỤ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM Chuyên ngành : Luật Dân sự Mã số : 60 38 30 LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC Cán bộ hướng dẫn khoa học: Ts. Phan Thị Thanh Thủy Hà Nội – 2016 2
3 ページ
LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực. Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội. Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn! NGƯỜI CAM ĐOAN Nguyễn Hải Long 3
4 ページ
MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN ...............................................................................................................................3 MỤC LỤC...........................................................................................................................................4 Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt...............................................................................................6 MỞ ĐẦU.............................................................................................................................................7 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu..............................................................................................7 2. Tình hình nghiên cứu đề tài ...........................................................................................................8 3. Phương pháp nghiên cứu ...............................................................................................................9 4. Mục đích và nhiệm vụ của Luận văn.............................................................................................9 5. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu.............................................................................10 6. Kết cấu của Luận văn...................................................................................................................10 Chương 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẾ TÀI ĐỐI VỚI VI PHẠM HỢP ĐỒNG SONG VỤ ........11 1.1. Khái niệm chế tài đối với vi phạm hơp đồng song vụ...............................................................11 1.1.1. Hợp đồng song vụ và vi phạm hợp đồng song vụ.................................................................. 11 1.1.1.1. Hợp đồng song vụ.......................................................................................................... 11 1.1.1.2. Vi phạm hợp đồng song vụ............................................................................................ 13 1.1.2. Chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ............................................................................ 19 1.1.3. Đặc điểm của chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ...................................................... 23 1.2. Điều kiện áp dụng các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ............................................26 1.3. Miễn trách nhiệm đối với vi phạm hợp đồng song vụ...............................................................29 1.4. Phân loại chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ.................................................................31 1.5. Phân biệt chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ trong dân sự với chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ trong thương mại .................................................................................................34 4
5 ページ
Chương 2 - THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ CHẾ TÀI ĐỐI VỚI VI PHẠM HỢP ĐỒNG SONG VỤ Ở VIỆT NAM.............................................................................................................................36 2.1. Khái lược lịch sử các quy định về chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ ở Việt Nam......36 2.2. Các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ theo pháp luật Việt Nam hiện hành.................40 2.2.1. Các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ...................................................................... 40 2.2.1.1. Chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng........................................................................... 40 2.2.1.2. Chế tài yêu cầu bồi thường thiệt hại .............................................................................. 50 2.2.1.3. Chế tài phạt vi phạm hợp đồng ...................................................................................... 64 2.2.1.4. Tạm ngừng (hoãn) thực hiện hợp đồng.......................................................................... 71 2.2.1.5. Chế tài đình chỉ (đơn phương chấm dứt) thực hiện hợp đồng ....................................... 76 2.2.1.6. Chế tài hủy bỏ hợp đồng................................................................................................ 83 2.2.1.7. Các chế tài do các bên thỏa thuận.................................................................................. 95 2.2.2. Mối quan hệ giữa các các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ ................................... 96 2.2.3. Các trường hợp miễn trách nhiệm đối với vi phạm hợp đồng song vụ................................ 100 2.3. Một số vấn đề về thực trạng áp dụng các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ theo pháp luật Việt Nam hiện hành .................................................................................................................104 Chương 3 – NHỮNG VẤN ĐỀ PHÁP LÝ TIẾP TỤC CẦN ĐẶT RA VỀ CÁC CHẾ TÀI ĐỐI VỚI VI PHẠM HỢP ĐỒNG SONG VỤ........................................................................................109 3.1. Các yêu cầu tiếp tục cần đặt ra để hoàn thiện quy định về các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ............................................................................................................................................110 3.2. Các giải pháp cụ thể hoàn thiện quy định về các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ .112 KẾT LUẬN.....................................................................................................................................116 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO........................................................................................117 5
6 ページ
Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt Bộ luật dân sự : BLDS Luật Thương mại : LTM Bộ luật dân sự năm 2005 : BLDS 2005 Bộ luật dân sự năm 2015 : BLDS 2015 Luật Thương mại năm 2005 : LTM 2005 6
7 ページ
MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Hợp đồng song vụ xác lập nghĩa vụ giữa các bên, bởi vậy khi có nghĩa vụ bị vi phạm, bên có quyền tương ứng có thể áp dụng các chế tài được pháp luật cho phép để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình, còn gọi là các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ. Pháp luật Việt Nam hiện nay chưa có một chế định riêng về các chế tài đối với vi phạm hợp đồng nói chung và hợp đồng song vụ nói riêng. Các chế tài được quy định rải rác trong các chế định về thực hiện hợp đồng, về sửa đổi, chấm dứt hợp đồng, trong các quy định về quyền và nghĩa vụ của các bên trong các hợp đồng thông dụng. Các quy định hiện tại còn chưa làm rõ được nội dung, căn cứ, cơ sở áp dụng, hậu quả pháp lý dẫn đến nhiều cách hiểu, cách áp dụng không thống nhất. Khi vụ việc được giải quyết tại Tòa án thì việc chấp thuận yêu cầu của đương sự về việc áp dụng chế tài bị phụ thuộc vào ý chí, quan điểm của thẩm phán, không đảm bảo nguyên tắc pháp chế, không đảm bảo tối đa sự công bằng, quyền lợi chính đáng của bên bị vi phạm. Việc không có chế định quy định rõ ràng về chế tài đối với vi phạm hợp đồng nói chung và hợp đồng song vụ nói riêng là một trong các khiếm khuyết lớn của BLDS 2005, trong khi về mảng pháp luật chuyên ngành, LTM 2005 đã có được một chương riêng về chế tài đối với vi phạm hợp đồng từ Điều 292 đến Điều 316. Các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ là một trong các nội dung cần được làm rõ để có đầy đủ cơ sở để sử dụng, áp dụng đúng và có hiệu quả, làm rõ được các hạn chế cần khắc phục, đặc biệt trong bối cảnh chuẩn bị cơ chế hướng dẫn thi hành BLDS 2015 mới được thông qua sẽ có hiệu lực từ ngày 01/01/2017. Ngoài ra, trong giới khoa học pháp lý, đến nay vẫn chưa có những công trình khoa học chuyên sâu về vấn đề này. Do đó, việc nghiên cứu về các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ theo pháp luật Việt Nam là vô cùng cần thiết và cấp bách trong giai đoạn hiện nay. 7
8 ページ
2. Tình hình nghiên cứu đề tài Liên quan đến vấn đề chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ theo pháp luật Việt Nam, hiện nay có một số công trình khoa học sau: Luật văn thạc sỹ năm 2006 của tác giả Vũ Tiến Vinh tại Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội, nghiên cứu đề tài “Trách nhiệm dân sự do vi phạm hợp đồng dân sự theo quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam”. Công trình này đã có đề cập đến vấn đề các chế tài khi xác định trách nhiệm dân sự do vi phạm hợp đồng song vụ, tuy nhiên chưa đi sâu, phân tích và hệ thống hóa các chế tài đối với vi phạm hợp đồng nói chung và hợp đồng song vụ nói riêng. Luận văn này mới chỉ tập trung làm rõ các vấn đề chung về trách nhiệm dân sự do vi phạm hợp đồng dân sự. Một Luận văn thạc sĩ khác của tác giả Lê Văn Minh thực hiện năm 2013 tại Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội nghiên cứu đề tài “Trách nhiệm pháp lý do vi phạm hợp đồng mua bán”. Luận văn này mới dừng lại ở việc làm rõ riêng vấn đề trách nhiệm pháp lý đối với một loại hợp đồng song vụ là hợp đồng mua bán. Công trình này cũng chỉ tập trung làm rõ trách nhiệm dân sự, chưa làm rõ và hệ thống hóa lý luận pháp lý về các chế tài đối với hợp đồng mua bán. Cũng cần phải kể đến đề tài nghiên cứu “Chế tài thương mại trong Luật thương mại Việt Nam 2005” vào năm 2012 là Luật văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Đăng Duy tại Khoa luật – Đại học Quốc gia Hà Nội. Nội dung đề tài đã làm rõ cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý đối với các chế tài thương mại trong LTM năm 2005, cũng có các kiến nghị hoàn thiện pháp luật. Tuy nhiên, đề tài này mới để cập đến các chế tài thương mại, trong phạm vi LTM 2005, tập trung vào hợp đồng mua bán hàng hóa và hợp đồng dịch vụ trong hoạt động thương mại, chưa bao quát làm rõ được các chế tài do vi phạm hợp đồng nói chung và hợp đồng song vụ nói riêng. Ngoài ra, vấn đề trách nhiệm dân sự do vi phạm hợp đồng cũng có được đề cập trong các bài viết, các công trình khoa học khác về vấn đề trách nhiệm dân sự trong các hợp đồng cụ thể. Một số bài viết, sách chuyên khảo cần kể đến như: bài viết của Ts. Phan Thị Thanh Thủy năm 2014 về đề tài “So sánh các quy định về trách nhiệm do vi phạm hợp đồng trong Luật Thương mại Việt Nam 2005 và Công ước Viên 1980” đăng trên Tạp chí Khoa học ĐHQGHN (Tập 30, (3 (2014)), 8
9 ページ
tr.50 – 60); sách chuyên khảo của Ts. Nguyễn Ngọc Khánh do Nhà xuất bản Tư pháp xuất bản năm 2007 mang tên Chế định hợp đồng trong Bộ luật dân sự Việt Nam; Giáo trình Luật Hợp đồng – Phần chung (Dùng cho đào tạo sau đại học) của PGS.TS. Ngô Huy Cương được Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội xuất bản năm 2013,... Như vậy, đến nay chưa có một công trình khoa học nghiên cứu chuyên sâu và tổng thể, hệ thống hóa được cơ sở lý luận, pháp lý, thực tiễn áp dụng và định hướng hoàn thiện chế định riêng về các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ theo pháp luật Việt Nam. Với tính mới, tính cấp thiết đã đề cập, tác giả nhận thấy nên và cần lựa chọn đề tài “Các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ theo pháp luật Việt Nam” để viết Luận văn thạc sĩ trong giai đoạn hiện nay. 3. Phương pháp nghiên cứu Trong quá trình tiếp cận và giải quyết những vấn đề mà Luận văn đặt ra, tác giả sử dụng phương pháp biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác-Lênin, được vận dụng vào lý giải các vấn đề lý luận và pháp lý về các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ theo pháp luật Việt Nam. Việc nghiên cứu trước hết làm rõ các vấn đề lý luận, từ đó phân tích làm rõ luật thực định và việc thực thi pháp luật để hệ thống hóa, đưa ra định hướng hoàn thiện pháp luật về vấn đề các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ theo pháp luật Việt Nam. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được sử dụng là phân tích, tổng hợp, lịch sử, so sánh, thống kê, …vv. Các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành còn được sử dụng gồm: phương pháp phân loại pháp lý, phương pháp so sánh pháp luật, phương pháp mô hình hóa và điển hình hóa, phương pháp hệ thống hóa, phương pháp trừu tượng hóa, phương pháp lịch sử, phương pháp phân tích quy phạm. 4. Mục đích và nhiệm vụ của Luận văn Mục đích và nghiệm vụ của Luận văn gồm: làm rõ và hệ thống hóa cơ sở lý luận về các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ; phân tích làm rõ thực trạng 9
10 ページ
quy định về các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ theo pháp luật Việt Nam; trên cơ sở đó, đưa ra định hướng, giải pháp hoàn thiện quy định về các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ. 5. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các quy định pháp luật Việt Nam về các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ trong dân sự (theo BLDS) trong sự phân tích và so sánh cùng với chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ trong thương mại (theo LTM). Phạm vi nghiên cứu của Luận văn gồm: cơ sở lý luận về các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ ở Việt Nam và so sánh với các nước trên thế giới; thực trạng quy định về các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ trong pháp luật Việt Nam; những vấn đề pháp lý tiếp tục cần đặt ra và các giải pháp hoàn thiện pháp luật về các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ. 6. Kết cấu của Luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn có kết cấu gồm 03 Chương như sau: - Chương 1: Cơ sở lý luận về các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ - Chương 2: Thực trạng pháp luật về các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ theo pháp luật Việt Nam - Chương 3: Những vấn đề pháp lý tiếp tục cần đặt ra về các chế tài đối với vi phạm hợp đồng song vụ. 10
11 ページ
Chương 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẾ TÀI ĐỐI VỚI VI PHẠM HỢP ĐỒNG SONG VỤ 1.1. Khái niệm chế tài đối với vi phạm hơp đồng song vụ 1.1.1. Hợp đồng song vụ và vi phạm hợp đồng song vụ 1.1.1.1. Hợp đồng song vụ Trong thực tiễn, đa số các hợp đồng được thiết lập trên cơ sở các bên thỏa thuận các quyền và nghĩa vụ đối với nhau để cùng thực hiện nhằm đạt được những mục đích nhất định. Theo loại hợp đồng này, mỗi bên có các nghĩa vụ nhất định, đồng thời có các quyền tương ứng. Sau khi thực hiện hợp đồng, mỗi bên sẽ đạt được những lợi ích mong muốn về tinh thần hay vật chất nào đó. Ví dụ, trong hợp đồng mua bán nói chung, người mua được quyền sở hữu món đồ mua khi được bên bán thực hiện nghĩa vụ chuyển giao quyền sở hữu, bên bán được nhận tiền bán hàng khi bên mua thực hiện nghĩa vụ thanh toán. Khác với loại hợp đồng này, loại hợp đồng khác mà chỉ có một bên của hợp đồng có nghĩa vụ, bên kia chỉ hưởng quyển, ví dự như hợp đồng tặng cho, hợp đồng cho vay,... Dựa trên tiêu chí về tương quan và mối quan hệ về quyền và nghĩa vụ của mỗi bên trong hợp đồng, đa số các học thuyết pháp lý, trong pháp luật thực định của đa số các quốc gia đều thừa nhận thống nhất một trong các cách phân loại hợp đồng thành hợp đồng song vụ và hợp đồng đơn vụ, tương ứng với các loại đã đề cập trên. Trong tiếng Anh, với sự thừa nhận rộng rãi về cách phân loại này, hợp đồng song vụ được dịch là “Bilateral Contract”, hợp đồng đơn vụ được dịch là “Unilateral Contract”. Ngay từ thời La Mã, việc phân loại hợp đồng thành hợp đồng song vụ và hợp đồng đơn vụ cũng đã được ghi nhận và vận dụng. Trong cuốn Giáo trình Luật Hợp đồng - Phần chung (dùng cho đào tạo sau đại học) của PGS.TS Ngô Huy Cương cũng đề cập: “Đó là các loại hợp đồng thông dụng theo quan niệm của Luật La Mã (luật nghiêm minh), theo đó hợp đồng đơn phương chỉ làm phát sinh nghĩa vụ đối với một bên trong hợp đồng (điển hình là hợp đồng vay mượn), cho nên gắn với nó là tố 11
12 ページ
quyền condictio – tố quyền đòi lại đồ vật từ con nợ. Ngược lại hợp đồng song phương làm phát sinh đối với hiệu lực của cả hai bên đối ước, tức họ có quyền và nghĩa vụ đối với nhau ...”[04, tr190]. Hợp đồng đơn phương và hợp đồng song phương vừa trích dẫn được hiểu là một cách gọi khác tương ứng của hợp đồng đơn vụ và hợp đồng song vụ. Trong pháp luật Việt Nam, nhà làm luật cũng sử dụng cách phân loại này. Trong BLDS 2005, Điều 406 quy định định nghĩa: “Hợp đồng gồm các loại chủ yếu sau đây: 1. Hợp đồng song vụ là hợp đồng mà mỗi bên đều có nghĩa vụ đối với nhau. 2. Hợp đồng đơn vụ là hợp đồng mà chỉ một bên có nghĩa vụ.…”. Trong BLDS 2015 cũng có quy định tương tự tại Điều 402. Do phạm vi của đề tài nên trong các nội dung tiếp theo của Luận văn, tác giả chỉ đi sâu làm rõ các vấn đề lý luận và pháp lý về hợp đồng song vụ. Theo khoa học pháp lý và pháp luật thực định, hợp đồng song vụ có các đặc điểm cơ bản sau đây: Thứ nhất, hợp đồng song vụ có đầy đủ các đặc điểm của hợp đồng nói chung. Điều này là đương nhiên bởi lẽ hợp đồng song vụ là một loại hợp đồng được phân ra theo một tiêu chí xác định. Các vấn đề lý luận và pháp lý về hợp đồng nói chung sẽ luôn có trong và được vận dụng cho hợp đồng song vụ. Thứ hai, trong hợp đồng song vụ, mỗi bên đều có các nghĩa vụ nhất định đối với nhau, có các quyền tương ứng với nhau. Về tổng quát, có thể rút ra công thức của hợp đồng song vụ: mỗi bên phải có ít nhất một nghĩa vụ và phải có ít nhất một quyền đối với nhau. Khi bên này thực hiện nghĩa vụ thì bên kia được hưởng quyền tương ứng, và ngược lại. Thứ ba, các quyền và nghĩa vụ của các bên có tính quan hệ, có tính phụ thuộc lẫn nhau, được thực hiện nhằm đạt mục đích giao kết hợp đồng. Khi thỏa thuận lập lên hợp đồng, trên cơ sở pháp luật và quyền tự do thỏa thuận, các bên quy định các nghĩa vụ với nhau, nếu bên này thực hiện nghĩa vụ thì bên kia được hưởng quyền tương ứng. Các nghĩa vụ có mối quan hệ mật thiết với nhau, khi được thực hiện 12
最初の12ページを表示しています。全文を見るには資料をダウンロードしてください。
コメント (0)
まだコメントはありません。最初のコメントを書きましょう！