BÀI GIẢNG KINH TẾ LƯỢNG Tập bài giảng môn học: Kinh tế lượng Biên soạn : ThS. Hoàng Thị Hồng Vân 1 Chương I NHẬP MÔN KINH TẾ LƯỢNG 1.1 KINH TẾ LƯỢNG LÀ GÌ? Diễn giải theo nghĩa đơn giản, kinh tế lượng (ECONOMETRICS) liên quan đến việc áp dụng các phương pháp thống kê trong kinh tế học. Tuy nhiên, trong thống kê kinh tế, các dữ liệu thống kê là chính yếu còn kinh tế lượng được là sự hợp nhất của lý thuyết kinh tế, công cụ toán học và các phương pháp luận thống kê. Mở rộng hơn, kinh tế lượng quan tâm đến : (1) Ước lượng các mối quan hệ kinh tế, (2) Đối chiếu lý thuyết kinh tế với thực tế và kiểm định các giả thuyết liên quan đến hành vi kinh tế, (3) Dự báo các hành vi của các biến số kinh tế. Sau đây là những ví dụ thực tế minh họa mỗi hoạt động này của kinh tế lượng : 1.1.1 Ước lượng các mối quan hệ kinh tế Kinh tế học thực nghiệm cung cấp rất nhiều ví dụ nhằm ước lượng các mối quan hệ kinh tế từ dữ liệu. Sau đây là một số các ví dụ : - Các nhà phân tích và các công ty thường quan tâm ước lượng cung/cầu của các sản phẩm, dịch vụ. - Một công ty thường quan tâm đến việc ước lượng ảnh hưởng của các mức độ quảng cáo khác nhau đến doanh thu và lợi nhuận. - Các nhà phân tích thị trường chứng khoán tìm cách liên hệ giá của cổ phiếu với các đặc trưng của công ty phát hành cổ phiếu đó, cũng như với tình hình chung của nền kinh tế. - Nhà nước muốn đánh giá tác động của các chính sách tiền tệ tài chính đến các biến quan trọng như thất nghiệp, thu nhập, xuất nhập khẩu, lãi suất, tỷ lệ lạm phát, và thâm hụt ngân sách ... 1.1.2 Kiểm định giả thuyết Một điểm tốt của kinh tế lượng là quan tâm đến việc kiểm định giả thuyết về các hành vi kinh tế. Ví dụ minh họa : - Các nhà phân tích thường quan tâm xem nhu cầu có co giãn theo giá và thu nhập hay không ? Tập bài giảng môn học: Kinh tế lượng Biên soạn : ThS. Hoàng Thị Hồng Vân 2 - Các công ty cũng muốn xác định xem chiến dịch quảng cáo của mình có thực sự tác động làm tăng doanh thu hay không ? - Công ty muốn biết lợi nhuận tăng hay giảm theo qui mô hoạt động ? - Các công ty kinh doanh thuốc lá và các nhà nghiên cứu y khoa đều quan tâm đến các báo cáo phẫu thuật tổng quát về hút thuốc và ung thư phổi (và các bệnh về hô hấp khác) có dẫn đến việc giảm tiêu thụ thuốc lá đáng kể hay không ? - Các nhà kinh tế vĩ mô muốn đánh giá hiệu quả của các chính sách nhà nước. 1.1.3 Dự báo Khi các biến số được xác định và chúng ta đánh giá được tác động cụ thể của chúng đến chủ thể nghiên cứu, chúng ta có thể muốn sử dụng các mối quan hệ ước lượng để dự đoán các giá trị trong tương lai. Ví dụ minh hoạ : - Các công ty dự báo doanh thu, lợi nhuận, chi phí sản xuất … cần thiết. - Chính phủ dự đoán nhu cầu về năng lượng để có chiến lược đầu tư xây dựng hoặc các thỏa thuận mua năng lượng từ bên ngoài cần được ký kết. - Các công ty dự báo các chỉ số thị trường chứng khoán và giá cổ phiếu. - Chính phủ dự đoán những con số như thu nhập, chi tiêu, lạm phát, thất nghiệp, và thâm hụt ngân sách và thương mại. - Các địa phương dự báo định kỳ mức tăng trưởng của địa phương qua các mặt: dân số; việc làm; số nhà ở, tòa nhà thương mại và các xưởng công nghiệp; nhu cầu về trường học, đường xá, trạm cảnh sát, trạm cứu hỏa, và dịch vụ công cộng; …v.v Do ba bước tổng quát được xác định trong phần mở đầu của chương này thường căn cứ vào dữ liệu mẫu hơn là dựa vào dữ liệu điều tra của tổng thể, vì vậy trong những cuộc điều tra chuẩn này sẽ có yếu tố bất định: - Các mối quan hệ ước lượng không chính xác. - Các kết luận từ kiểm định giả thuyết hoặc là phạm vào sai lầm do chấp nhận một giả thuyết sai hoặc sai lầm do bác bỏ một giả thuyết đúng. - Các dự báo dựa vào các mối liên hệ ước lượng thường không chính xác. Để giảm mức độ bất định, một nhà kinh tế lượng sẽ luôn luôn ước lượng nhiều mối quan hệ khác nhau giữa các biến nghiên cứu. Sau đó, họ sẽ thực hiện một loạt các kiểm tra để xác định mối quan hệ nào mô tả hoặc dự đoán gần đúng nhất hành vi của biến số quan tâm. Tính bất định này khiến cho phương pháp thống kê trở nên rất quan trọ