Generating preview...
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---------- BÙI TRUNG HIẾU PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI THAM GIA BẢO HIỂM NHÂN THỌ THÔNG QUA KÊNH PHÂN PHỐI NGÂN HÀNG LUẬN VĂN THẠC SĨ Ngành: Luật kinh tế Mã số chuyên ngành: 8380107 Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2025
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---------- BÙI TRUNG HIẾU PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI THAM GIA BẢO HIỂM NHÂN THỌ THÔNG QUA KÊNH PHÂN PHỐI NGÂN HÀNG Ngành: Luật Kinh tế Mã số chuyên ngành: 8380107 LUẬN VĂN THẠC SĨ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS TS. VIÊN THẾ GIANG Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2025
i LỜI CAM ĐOAN Đề tài nghiên cứu: “Pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua kênh phân phối Ngân hàng” là công trình nghiên cứu của riêng tác giả. Tác giả cam kết không sao chép, giả mạo công trình nghiên cứu của tác giả khác. Các nội dung trích dẫn, tham khảo, số liệu sử dụng trong công trình hoàn toàn trung thực và được dẫn chiếu đầy đủ trong Luận văn này. Đồng thời, tác giả cam kết công trình luận văn này chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Tác giả xin cam đoan và xin chịu trách nhiệm trước Nhà trường về tính trung thực của Luận văn. Thành phố Hồ Chí Minh, ngày ….. tháng ….. năm 2025 Tác giả BÙI TRUNG HIẾU
ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành Luận văn với đề tài “Pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua kênh phân phối Ngân hàng”, tác giả xin gửi lời cảm ơn đến Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh, các thầy cô của Khoa sau Đại học, các thầy cô bộ môn, các thầy cô trong Khoa Luật Kinh tế đã hướng dẫn, tạo nhiều điều kiện cũng như truyền đạt nhiều kiến thức và khơi mở đề tài để tác giả có thể hoàn thành Luận văn tốt nhất trong khả năng của mình. Đặc biệt, tác giả xin cảm ơn đến PGS TS. Viên Thế Giang – Người hướng dẫn khoa học đã có những định hướng, góp ý trong suốt quá trình tác giả thực hiện công trình nghiên cứu này. Mặc dù công trình được thực hiện với sự cố gắng hết mình của tác giả, Song, với hiểu biết và kinh nghiệm về lĩnh vực nghiên cứu còn hạn chế nên Luận văn còn có nhiều thiếu sót. Tác giả rất mong muốn nhận được sự góp ý của Quý Thầy, Cô để công trình nghiên cứu được hoàn chỉnh hơn. Tác giả xin chân thành cảm ơn!
iii TÓM TẮT LUẬN VĂN 1. Tên đề tài: Pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua kênh phân phối Ngân hàng. 2. Tóm tắt - Lý do nghiên cứu: Luận văn tập trung làm rõ những quan điểm của tác giả về quyền lợi của người khách hàng tham gia bảo hiểm nhân thọ khi lựa chọn kênh phân phối là các ngân hàng, sự cần thiết của hệ thống pháp luật trong điều chỉnh mối quan hệ giữa Công ty bảo hiểm và các Tổ chức tín dụng cũng như thực trạng thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ nhưng đồng thời là khách hàng đang sử dụng sản phẩm, dịch vụ của Ngân hàng. Bằng cách chỉ ra những quy phạm pháp luật mà tác giả nhận thấy chưa phù hợp trong bảo vệ quyền lợi của bên mua bảo hiểm nhân thọ khi tham gia qua kênh phân phối Ngân hàng, từ đó tác giả cũng đề xuất những giải pháp để đảm bảo quyền lợi khách hàng, để bảo hiểm nhân thọ thực hiện đúng giá trị nhân văn mà một sản phẩm tài chính đem lại. - Mục tiêu nghiên cứu: Đề tài làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua kênh phân phối Ngân hàng. Từ đó, chỉ ra những hạn chế của pháp luật và đề xuất các kiến nghị nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong việc điều chỉnh mối quan hệ giữa Ngân hàng – Công ty Bảo hiểm – Khách hàng. - Phương pháp nghiên cứu: Tác giả sử dụng phương pháp phân tích chủ yếu và xuyên suốt Luận văn, đồng thời sử dụng phương pháp so sánh luật học, phương pháp thống kê và một số phương pháp khác để làm chứng minh cho luận điểm của mình. - Kết quả nghiên cứu: Luận văn góp phần hoàn thiện quy định pháp luật Việt Nam về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua kênh phân phối Ngân hàng. 3. Từ khóa: Ngân hàng, Tổ chức tín dụng, Bảo hiểm nhân thọ, Bancassurance
iv THESIS SUMMARY 1. Title of the topic The law on protecting the interests of life insurance participants through Bank distribution channels. 2. Summary - Reason for the study: The thesis focuses on clarifying the author's views on the rights of life insurance customers when choosing distribution channels as banks, and the necessity of the legal system, in regulating the relationship between insurance companies and credit institutions as well as the current state of law enforcement to protect the interests of life insurance participants who are also customers using Bank’s products and. By pointing out the legal regulations that the author finds inappropriate in protecting the interests of life insurance buyers when participating through the Bank distribution channel, the author also proposes solutions to ensure customer benefits, so that life insurance fulfills the human values that a financial product brings. - Research objective: The research objective of the project is to clarify theoretical issues about the Law protecting the rights of life insurance participants through Bank distribution channels. From there, point out the inadequacies and limitations of the law and propose recommendations to improve the effectiveness of applying the law in regulating the relationship between Banks - Insurance Companies - Customers. - Research method: The author uses the main analytical method throughout the thesis, and also uses comparative legal methods, statistical methods and a number of other methods to prove the thesis mine. - Research results: The thesis contributes to improving Vietnamese legal regulations on protecting the rights of life insurance participants through Bank distribution channels. 3. Keywords: Banks, Credit Institutions, Life Insurance, Bancassurance.
v MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN..........................................................................................i LỜI CẢM ƠN.............................................................................................. ii TÓM TẮT LUẬN VĂN............................................................................. iii THESIS SUMMARY..................................................................................iv MỤC LỤC ...................................................................................................iv PHẦN MỞ ĐẦU...........................................................................................1 1. Đặt vấn đề............................................................................................1 2. Tính cấp thiết của đề tài: .....................................................................1 3. Mục tiêu của đề tài ..............................................................................3 3.1. Mục tiêu tổng quát:.........................................................................3 3.2. Mục tiêu cụ thể:...............................................................................3 4. Câu hỏi nghiên cứu..............................................................................4 5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.......................................................4 5.1. Đối tượng nghiên cứu .....................................................................4 5.2. Phạm vi nghiên cứu.........................................................................5 6. Phương pháp nghiên cứu.....................................................................6 7. Nội dung nghiên cứu ...........................................................................7 8. Đóng góp của đề tài.............................................................................7 9. Tổng quan lĩnh vực nghiên cứu...........................................................7 CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI THAM GIA BẢO HIỂM NHÂN THỌ QUA KÊNH PHÂN PHỐI NGÂN HÀNG .......................11 1.1. Lý luận cơ bản về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua kênh phân phối Ngân hàng.................................................11 1.1.1. Khái quát về hoạt động kinh doanh bảo hiểm nhân thọ và kênh phân phối bảo hiểm nhân thọ ................................................................11 1.1.2. Khái quát về hoạt động kinh doanh bảo hiểm nhân thọ qua kênh phân phối Ngân hàng.............................................................................18 1.1.3. Sự cần thiết phải bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm thông qua kênh phân phối Ngân hàng.............................................................27
vi 1.2. Bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua kênh phân phối Ngân hàng bằng pháp luật ........................................................30 1.2.1. Vai trò của pháp luật trong bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua kênh ngân hàng.............................................30 1.2.2. Quy định pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua kênh phân phối Ngân hàng....................................32 1.2.3. Nội dung pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua kênh phân phối Ngân hàng....................................33 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 ..........................................................................42 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT, THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI THAM GIA BẢO HIỂM NHÂN THỌ THÔNG QUA KÊNH PHÂN PHỐI NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ ..................................................43 2.1. Thực trạng quy định pháp luật Việt Nam về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua kênh phân phối Ngân hàng và một số kiến nghị hoàn thiện..............................................................................43 2.1.1. Thực trạng quy định pháp luật Việt Nam về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua kênh phân phối Ngân hàng .....43 2.1.2. Kiến nghị hoàn thiện...................................................................49 2.2. Thực tiễn thực hiện quy định pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua kênh phân phối ngân hàng ở Việt Nam và một số kiến nghị.........................................................................................55 2.2.1. Thực tiễn thực hiện quy định pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua kênh phân phối ngân hàng ở Việt Nam .......................................................................................................55 2.2.2. Kiến nghị hoàn thiện...................................................................61 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 ..........................................................................68 KẾT LUẬN.................................................................................................70 TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................i A. Văn bản quy phạm pháp luật................................................................i B. Luận án, Luận văn, Khóa luận..............................................................i C. Bài báo khoa học ..................................................................................i D. Báo cáo và tài liệu chuyên ngành...................................................... iii E. Trang website .....................................................................................vi
1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Đặt vấn đề Thị trường Bảo hiểm liên kết Ngân hàng hay còn được biết đến với tên gọi Bancassurance đã xuất hiện trên thế giới từ những năm 80 của thế kỷ XX, có thể kể đến những quốc gia đi đầu ở thị trường này như Đức, Pháp, Anh, Tây Ban Nha, Ý. Ở Việt Nam thị trường Bancassurance bắt đầu khởi động từ năm 2001 và cho đến hiện tại, Bancassurance liên tục gia tăng sự đóng góp vào tỷ trọng doanh thu ngành Bảo hiểm nói chung và Bảo hiểm nhân thọ nói riêng. Với sự phát triển nóng của thị trường Bancassurance trong thời gian vừa qua, không thể tránh khỏi những bất cập phát sinh trong quản lý, giám sát chất lượng bán bảo hiểm qua Ngân hàng từ đó dẫn đến quyền lợi của người tham gia bảo hiểm qua kênh phân phối này không được đảm bảo như đúng ý nghĩa nhân văn vốn có của bảo hiểm mang lại. 2. Tính cấp thiết của đề tài: Bảo hiểm nhân thọ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tài chính của cá nhân và gia đình trước những rủi ro không lường trước như tử vong, bệnh hiểm nghèo hay tai nạn. Không chỉ giúp người tham gia có sự an tâm về mặt tài chính, bảo hiểm nhân thọ còn góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế thông qua việc huy động vốn dài hạn. Trong những năm gần đây, kênh phân phối bảo hiểm nhân thọ qua Ngân hàng (Bancassurance) đã và đang trở thành một xu hướng phổ biến tại Việt Nam. Bancassurance mang lại nhiều lợi ích cho cả Ngân hàng, Công ty bảo hiểm và Khách hàng, giúp mở rộng thị trường bảo hiểm, nâng cao hiệu quả phân phối và tăng khả năng tiếp cận các sản phẩm bảo hiểm của người dân. Phân phối bảo hiểm qua ngân hàng là mô hình liên kết kinh doanh phổ biến giữa Ngân hàng và Doanh nghiệp bảo hiểm, một kênh phân phối tiềm năng và đang tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm gần đây bên cạnh các kênh phân phối bảo hiểm truyền thống khác. Theo Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, doanh thu từ kênh phân phối qua Ngân hàng đã chiếm một tỷ trọng lớn trong tổng doanh thu phí của thị trường bảo hiểm nhân thọ, cho thấy mức độ phổ biến và ảnh hưởng sâu rộng của hình thức phân phối này.
2 Bảo hiểm liên kết Ngân hàng là một thị trường tiềm năng và có ý nghĩa rất lớn đối với kinh tế, xã hội, mối hợp tác này được ví như “một cuộc hôn nhân” toàn diện và mang lại lợi ích cho rất nhiều bên từ Ngân hàng, Công ty bảo hiểm và cả khách hàng. Về phía Ngân hàng, nguồn thu từ bảo hiểm không hề nhỏ và ít rủi ro, góp phần vào tăng thu phí cho Ngân hàng; đồng thời Ngân hàng có thể đa dạng hóa sản phẩm thông qua việc bán chéo các sản phẩm bảo hiểm. Về phía Doanh nghiệp bảo hiểm, họ có thể tiếp cận nguồn khách hàng khổng lồ, mở rộng địa bàn thông qua mạng lưới Chi nhánh, Phòng Giao dịch của Ngân hàng, sử dụng hình ảnh và uy tín của Ngân hàng để cùng nhau phát triển, tăng doanh thu. Về phía Khách hàng, giờ đây khách hàng có thể thuận tiện khi giao dịch với mạng lưới các điểm giao dịch của Ngân hàng, được tiếp cận với đa dạng các dòng sản phẩm khác nhau phù hợp với nhu cầu và khả năng tài chính của bản thân, nhiều ưu đãi, quyền lợi cộng thểm khi tham gia bảo hiểm cùng với các sản phẩm truyền thống của Ngân hàng. Định hướng của Thủ tướng Chính phủ tại Quyết định 07/QĐ-TTg ngày 05/01/2023 về Chiến lược phát triển thị trường Bảo hiểm Việt Nam đến năm 2030 cũng đã đề cập đến Đa dạng hóa và chuyên nghiệp hóa kênh phân phối bảo hiểm: “Đa dạng hóa các kênh phân phối theo hướng phục vụ tốt nhất cho bên mua bảo hiểm và tạo điều kiện cho khách hàng tiếp cận bảo hiểm một cách dễ dàng nhất”. Thực tế trong thời gian vừa qua, thị trường bảo hiểm đang đi đúng định hướng khi càng nhiều mối hợp tác đạt được những thành công nhất định và đã chứng kiến nhiều sự thay đổi lớn. Một số trường hợp điển hình rất thành công đó là sự hợp tác giữa Ngân hàng Thương mại cổ phần Kỹ Thương Việt Nam (Techcombank) - Manulife, Ngân hàng Thương mại cổ phần Sài Gòn (SCB) - Manulife, NHTM cổ phần Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) - AIA, Ngân hàng Thương mại cổ phần Quân đội (MB Bank) - MB Agreas Life, Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam (Vietinbank) - Aviva Việt Nam hay gần đây là thương vụ bạc tỷ giữa Ngân hàng Thương mại cố phần Á Châu (ACB) và Sunlife Việt Nam. Mặc dù Ngân hàng, với vai trò là kênh phân phối bảo hiểm, không chỉ tạo ra nhiều cơ hội để người dân dễ dàng tiếp cận các sản phẩm bảo hiểm, mà còn mở rộng
3 thị trường cho ngành bảo hiểm; Song, sự phát triển nhanh chóng của Bancassurance cũng kéo theo nhiều vấn đề pháp lý, đặc biệt liên quan đến quyền lợi của người tham gia bảo hiểm. Thực tế cho thấy, không ít trường hợp khách hàng không được tư vấn đầy đủ, chính xác về sản phẩm bảo hiểm hoặc bị ép buộc tham gia bảo hiểm khi vay vốn tại Ngân hàng, quy trình tư vấn không được kiểm soát chặt chẽ, thiếu minh bạch trong quá trình tư vấn, ký kết hợp đồng bảo hiểm đã dẫn đến nhiều tranh chấp, khiếu nại giữa khách hàng và các tổ chức tài chính. Trong khi đó, khung pháp lý hiện hành chưa hoàn thiện trong việc điều chỉnh mối quan hệ giữa Ngân hàng, Công ty bảo hiểm và người tham gia bảo hiểm. Điều này làm cho việc bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ qua kênh phân phối Ngân hàng gặp nhiều khó khăn. Do đó, việc nghiên cứu và đánh giá các quy định pháp luật liên quan đến bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua kênh phân phối Ngân hàng là hết sức cấp thiết và có ý nghĩa quan trọng. Đề tài này không chỉ giúp làm sáng tỏ các vấn đề pháp lý còn tồn tại, mà còn đóng góp vào việc hoàn thiện khung pháp lý nhằm bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm, qua đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành bảo hiểm tại Việt Nam. Đây là một vấn đề có ảnh hưởng sâu rộng đến cả người tiêu dùng, Doanh nghiệp bảo hiểm và hệ thống Ngân hàng tại Việt Nam, đồng thời tạo ra cơ sở pháp lý vững chắc cho việc phát triển kênh phân phối bảo hiểm nhân thọ qua Ngân hàng trong tương lai. 3. Mục tiêu của đề tài 3.1. Mục tiêu tổng quát: Mục tiêu tổng quát của đề tài là phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thực thi pháp luật về bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua kênh phân phối Ngân hàng tại Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trong lĩnh vực này. 3.2. Mục tiêu cụ thể: Để thực hiện được mục tiêu ở trên, luận văn xác định các mục tiêu cụ thể sau:
4 - Phân tích, luận giải làm sáng rõ những vấn đề lý luận liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua hệ thống Ngân hàng: bản chất, ý nghĩa của hoạt động phân phối bảo hiểm nhân thọ qua Ngân hàng và đưa ra khái niệm và định nghĩa quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua đại lý tổ chức là các Ngân hàng, cấu trúc pháp luật về Bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ qua kênh Ngân hàng. - Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật liên quan đến hoạt động kinh doanh bảo hiểm thực hiện qua các đại lý tổ chức là các Ngân hàng ở Việt Nam, pháp luật hiện nay đang có những bất cập như thế nào trong sự phát triển nóng của thị trường, pháp luật đã theo kịp với xu thế của thị trường để từ đó đảm bảo quyền lợi của khách hàng khi lựa chọn tham gia bảo hiểm thông qua kênh Bancassurance. - Đề xuất các định hướng, kiến nghị hoàn thiện pháp luật để bảo vệ quyền lợi khách hàng mua bảo hiểm nhân thọ thông qua kênh Ngân hàng làm đại lý, những quy định mà tác giả thấy là cần thiết nhằm đảm bảo quyền lợi khách hàng khi tham gia bảo hiểm, cũng như trách nhiệm của các bên khi tham gia vào thị trường này. 4. Câu hỏi nghiên cứu Câu hỏi 1: Hoạt động kinh doanh bảo hiểm thông qua kênh phân phối Ngân hàng là gì và có những đặc điểm, lợi ích như thế nào đối với người tham gia bảo hiểm? Thực trạng hoạt động của thị trường này ở Việt Nam như thế nào? Câu hỏi 2: Thực trạng pháp luật Việt Nam hiện nay đối với hoạt động kinh doanh bảo hiểm qua Ngân hàng như thế nào? Và trong bối cảnh đó, những vấn đề pháp lý nào trong việc bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm qua kênh phân phối Ngân hàng đang tồn tại? Câu hỏi 3: Cần có những giải pháp và kiến nghị nào để nâng cao hiệu quả hoạt động của Bancassurance một cách bền vững và bảo vệ được quyền lợi người tham gia bảo hiểm thông qua kênh phân phối Ngân hàng? 5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5.1. Đối tượng nghiên cứu
5 Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hệ thống các quy định pháp luật liên quan đến việc bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua kênh phân phối Ngân hàng tại Việt Nam bao gồm: Các quy định của pháp luật liên quan đến sản phẩm bảo hiểm nhân thọ, cơ chế bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm, hoạt động phân phối bảo hiểm qua Ngân hàng, thực trạng pháp luật trong bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm qua kênh Ngân hàng và những giải pháp kiến nghị để hoàn thiện pháp luật. Ngoài việc nghiên cứu các quy định pháp luật hiện hành, đề tài cũng tập trung phân tích thực tiễn thực thi pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ qua kênh phân phối Ngân hàng tại Việt Nam 5.2. Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: Đề tài nghiên cứu các quy định pháp luật hiện hành liên quan đến việc bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ qua kênh phân phối Ngân hàng, bao gồm Luật Kinh doanh bảo hiểm, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và các văn bản pháp lý liên quan. Đồng thời, nghiên cứu cũng làm rõ trách nhiệm pháp lý của các bên trong quá trình cung cấp và tư vấn sản phẩm bảo hiểm nhân thọ, đặc biệt là yêu cầu về tính minh bạch, trung thực trong việc cung cấp thông tin cho người tham gia bảo hiểm. Bên cạnh khía cạnh pháp lý, đề tài cũng phân tích thực trạng triển khai mô hình Bancassurance tại Việt Nam, nhận diện các rủi ro phổ biến mà khách hàng có thể gặp phải như thiếu thông tin đầy đủ về sản phẩm bảo hiểm cũng như những vướng mắc trong quá trình khiếu nại và giải quyết tranh chấp. Trên cơ sở đó, nghiên cứu sẽ đánh giá hiệu quả của các quy định pháp luật hiện hành, chỉ ra những hạn chế còn tồn tại và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao cơ chế bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ qua Ngân hàng, hướng đến sự minh bạch, công bằng và hiệu quả hơn trong lĩnh vực này. - Về không gian: Thực tiễn áp dụng các văn bản pháp luật trong hoạt động phân phối bảo hiểm qua Ngân hàng tại Việt Nam. - Về thời gian: Thời gian nghiên cứu phù hợp cho luận văn này là từ năm 2016 đến nay, giai đoạn này phản ánh đầy đủ sự phát triển mạnh mẽ của mô hình
6 Bancassurance tại Việt Nam và sự hoàn thiện của khung pháp lý liên quan. Từ năm 2016, mô hình phân phối bảo hiểm qua Ngân hàng bắt đầu được triển khai mạnh mẽ nhờ vào sự gia tăng của thu nhập cá nhân, cải thiện công nghệ phân phối và các chính sách hội nhập quốc tế. Đồng thời, trong giai đoạn này, các quy định pháp lý, như Nghị định 73/2016/NĐ-CP và các Thông tư liên quan, đã được ban hành và hoàn thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của Bancassurance. Việc nghiên cứu trong khoảng thời gian này sẽ giúp đánh giá đầy đủ các yếu tố thúc đẩy và thách thức đối với mô hình Bancassurance, đồng thời phản ánh tác động của những thay đổi pháp lý trong ngành bảo hiểm. 6. Phương pháp nghiên cứu Trong quá trình thực hiện luận văn, tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: Phương pháp phân tích: Đây là phương pháp chủ đạo, được áp dụng xuyên suốt để làm rõ các luận điểm trong từng nội dung của luận văn. Thông qua việc phân tích các quy định pháp luật hiện hành, tác giả làm sáng tỏ các khái niệm, đặc điểm và bản chất của hoạt động phân phối bảo hiểm qua Ngân hàng, từ đó chỉ ra những bất cập trong hệ thống pháp luật liên quan. Đồng thời, phương pháp này giúp đánh giá mức độ bảo vệ quyền lợi của khách hàng khi tham gia bảo hiểm nhân thọ qua Ngân hàng, nhận diện những lỗ hổng pháp lý có thể dẫn đến rủi ro cho người tiêu dùng và đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ. Phương pháp so sánh luật học: Phương pháp này được sử dụng để đối chiếu, đánh giá pháp luật Việt Nam về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm với các quy định về bảo vệ người tiêu dùng trong các lĩnh vực tài chính – thương mại khác. Ngoài ra, tác giả cũng so sánh các quy định của Việt Nam với pháp luật của một số quốc gia có hệ thống bảo hiểm phát triển nhằm làm rõ những điểm tương đồng, khác biệt, cũng như tìm ra những mô hình quản lý hiệu quả có thể áp dụng hoặc điều chỉnh phù hợp với bối cảnh Việt Nam. Kết quả của quá trình so sánh giúp làm rõ những ưu điểm và hạn chế trong hệ thống pháp luật hiện hành, từ đó đề xuất những giải pháp
7 hoàn thiện nhằm đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong hoạt động phân phối bảo hiểm qua Ngân hàng. Phương pháp lịch sử: Phương pháp này được sử dụng để nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển của các quy định pháp luật liên quan đến hoạt động kinh doanh bảo hiểm qua Ngân hàng. Thông qua việc phân tích sự thay đổi của các quy định pháp luật theo từng giai đoạn, tác giả đánh giá mức độ cải thiện trong việc bảo vệ quyền lợi khách hàng, làm rõ những bất cập còn tồn tại và lý giải nguyên nhân của các hạn chế đó. Ngoài ra, việc xem xét bối cảnh lịch sử cũng giúp rút ra bài học kinh nghiệm từ các giai đoạn trước, từ đó đề xuất những điều chỉnh phù hợp để hệ thống pháp luật tiếp tục hoàn thiện và đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tiễn. 7. Nội dung nghiên cứu Luận văn ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung của luận văn được kết cấu 2 chương: Chương 1: Một số vấn đề lý luận cơ bản của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ qua kênh phân phối Ngân hàng Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua kênh phân phối Ngân hàng ở Việt Nam 8. Đóng góp của đề tài Về phương diện lý luận: Cung cấp những lý luận cơ bản về hoạt động phân phối bảo hiểm nhân thọ qua kênh hợp tác giữa Ngân hàng và Doanh nghiệp bảo hiểm, lý luận cơ bản về bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng sản phẩm/dịch vụ bảo hiểm nhân thọ khi lựa chọn kênh phân phối Ngân hàng. Về thực tiễn: Luận văn là nguồn tài liệu tham khảo cho những nhà quản lý, sinh viên, nghiên cứu sinh khi nghiên cứu những vấn đề liên quan đến đề tài. 9. Tổng quan lĩnh vực nghiên cứu Tại nhiều quốc gia trên thế giới, mô hình phân phối bảo hiểm qua ngân hàng đã chứng minh được tính hiệu quả, mang lại lợi ích cho cả ngân hàng, Doanh nghiệp bảo hiểm và khách hàng tham gia bảo hiểm. Dù chỉ mới phát triển mạnh tại Việt Nam
8 trong những năm gần đây, kênh Bancassurance đã đạt tốc độ tăng trưởng ấn tượng, đóng góp đáng kể vào doanh thu của các ngân hàng và Doanh nghiệp bảo hiểm. Chính vì sự phát triển nhanh chóng này, nhiều nhà nghiên cứu đã quan tâm và có những công trình khoa học liên quan từ khá sớm. Từ năm 2010 đến nay, với sự hợp tác mạnh mẽ giữa các tổ chức tín dụng và Doanh nghiệp bảo hiểm, số lượng các công trình nghiên cứu về Bancassurance ngày càng gia tăng, chủ yếu dưới góc độ kinh tế - tài chính. Có thể kể đến một số luận án tiến sĩ như: "Phát triển mô hình Bancassurance trong lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ tại các ngân hàng thương mại ở Việt Nam" của Phạm Tiến Hùng bảo vệ năm 2013 tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, "Phát triển hoạt động Bancassurance tại các công ty bảo hiểm thuộc các ngân hàng thương mại nhà nước tại Việt Nam" của Đoàn Thị Thanh Tâm bảo vệ năm 2016 tại Trường Đại học Ngoại thương, hay "Liên kết ngân hàng – bảo hiểm (Bancassurance) – kinh nghiệm thế giới và bài học cho Việt Nam" của Lê Thị Bích Nga bảo vệ năm 2016 tại Trường Đại học Tài chính – Marketing. Những công trình này đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động Bancassurance và đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy sự phát triển của mô hình kinh doanh này tại Việt Nam. Bên cạnh các nghiên cứu chuyên sâu về Bancassurance từ góc độ kinh tế, một số luận văn cũng tiếp cận ở phạm vi hẹp hơn như: "Phát triển sản phẩm Bancassurance tại Ngân hàng TMCP Quân đội (MB)" của Ngô Tuấn Hiệp bảo vệ năm 2020 tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, "Phát triển hoạt động liên kết bảo hiểm – ngân hàng tại Ngân hàng TMCP Đại Chúng Việt Nam" của Trịnh Thu Trang năm 2022 tại Trường Đại học Ngoại thương, hay "Phát triển sản phẩm Bancassurance tại Ngân hàng Techcombank" của Nguyễn Thị Ngọc Linh bảo vệ thành công năm 2021 tại Trường Đại học Tài chính - Marketing. Mặc dù những nghiên cứu này chủ yếu tập trung vào yếu tố kinh tế và chiến lược phát triển sản phẩm, chúng vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc phản ánh những bất cập thực tế trong hoạt động Bancassurance tại Việt Nam. Các luận văn này chỉ ra một số vấn đề như thiếu sự minh bạch trong thông tin sản phẩm bảo hiểm, thiếu sự hiểu biết đầy đủ
9 về quyền lợi của người tham gia bảo hiểm, và những khó khăn trong việc giám sát và bảo vệ quyền lợi khách hàng. Điều này đồng thời tạo cơ sở cho nghiên cứu dưới góc độ pháp lý, giúp nhận diện các điểm yếu trong hệ thống pháp luật hiện hành và đưa ra các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý nhằm bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm qua kênh phân phối ngân hàng. Dưới khía cạnh pháp lý, hoạt động Bancassurance đã được nghiên cứu qua một số công trình như luận văn thạc sĩ "Pháp luật về hoạt động Bancassurance" của Chu Thục Oanh bảo vệ năm 2020 tại Trường Đại học Luật Hà Nội – một nghiên cứu có tính khái quát cao, giúp hệ thống hóa các quy định pháp luật liên quan và chỉ ra những điểm bất cập cần hoàn thiện. Ngoài ra, Khóa luận tốt nghiệp "Pháp luật về mô hình liên kết ngân hàng – bảo hiểm trong lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ" của Lê Mỹ Duyên bảo vệ tại Đại học Luật TP. HCM năm 2016 cũng đã đề cập đến các quy định pháp luật điều chỉnh Bancassurance tại thời điểm đó. Tuy nhiên, pháp luật về Bancassurance tại Việt Nam đã có nhiều thay đổi đáng kể, đặc biệt với sự ra đời của Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Một số nghiên cứu trước đây cũng chưa đi sâu vào khía cạnh bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm – nhóm đối tượng quan trọng trong mối quan hệ giữa Ngân hàng và Doanh nghiệp bảo hiểm. Đây chính là khoảng trống mà đề tài hướng tới nhằm bổ sung và hoàn thiện. Ngoài ra, có thể kể đến một số nghiên cứu đánh giá thực trạng pháp luật bảo vệ người tham gia bảo hiểm như bài báo "Thực trạng pháp luật bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ và một số kiến nghị" của Trần Vũ Hải trên Tạp chí Luật học năm 2013. Tuy nhiên, bài viết này chủ yếu tiếp cận từ góc độ bảo hiểm nhân thọ nói chung, chưa tập trung vào các đặc thù khi sản phẩm được phân phối qua kênh phân phối Ngân hàng. Một số nghiên cứu khác như "Phân tích tính hai mặt của Bancassurance tại Việt Nam" của Trần Thị Yến Vinh đăng trên Tạp chí Công thương vào năm 2021 hay "Thực tiễn triển khai hoạt động phân phối bảo hiểm qua ngân hàng tại Việt Nam" của Nguyễn Thị Mỹ Hạnh trên Tạp chí Tài chính năm 2017 đã đề cập đến cả những lợi ích và rủi ro của mô hình Bancassurance,
10 nhưng chưa có nghiên cứu chuyên sâu về khía cạnh pháp lý để bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm. Gần đây, pháp luật Việt Nam đã có nhiều điều chỉnh đáng chú ý đối với hoạt động phân phối bảo hiểm qua Ngân hàng nói chung và phân phối bảo hiểm nhân thọ nói riêng. Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 cùng Nghị định 46/2023/NĐ-CP đã bổ sung các quy định nhằm tăng cường tính minh bạch trong cung cấp sản phẩm bảo hiểm qua Ngân hàng, đảm bảo quyền lựa chọn chủ động của khách hàng và nâng cao giám sát chất lượng dịch vụ. Một trong những điểm mới đáng chú ý là yêu cầu các tổ chức tín dụng phải giải thích rõ cho khách hàng rằng sản phẩm bảo hiểm không phải là sản phẩm của Ngân hàng, theo Thông tư 37/2019/TT-NHNN. Tuy nhiên, trên thực tế, vẫn tồn tại tình trạng nhân viên ngân hàng tư vấn không đầy đủ, khiến khách hàng hiểu lầm và dẫn đến những hệ quả tiêu cực khi tham gia bảo hiểm. Khi khách hàng "trót" ký hợp đồng bảo hiểm không phù hợp với nhu cầu và khả năng tài chính, họ có thể đối mặt với tình trạng mất phí, bị áp dụng điều khoản phạt hoặc lãi suất cao hơn khi hủy hợp đồng. Điều này đặt ra vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật nhằm đảm bảo quyền lợi chính đáng của khách hàng trong hoạt động phân phối bảo hiểm nhân thọ qua Ngân hàng. Một trong những hạn chế lớn trong hệ thống pháp luật hiện nay là sự thiếu đồng bộ giữa Luật Kinh doanh bảo hiểm, Luật Các tổ chức tín dụng và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Việc chưa có quy định nhất quán và rõ ràng giữa ba hệ thống luật này khiến cho việc bảo vệ quyền lợi khách hàng còn nhiều bất cập. Đây chính là khoảng trống pháp lý mà đề tài hướng đến nhằm đề xuất giải pháp hoàn thiện, đảm bảo sự cân bằng lợi ích giữa Doanh nghiệp bảo hiểm, Ngân hàng và người tham gia bảo hiểm trong hoạt động Bancassurance tại Việt Nam.
11 CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI THAM GIA BẢO HIỂM NHÂN THỌ QUA KÊNH PHÂN PHỐI NGÂN HÀNG 1.1. Lý luận cơ bản về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua kênh phân phối Ngân hàng 1.1.1. Khái quát về hoạt động kinh doanh bảo hiểm nhân thọ và kênh phân phối bảo hiểm nhân thọ 1.1.1.1. Khái quát về hoạt động kinh doanh bảo hiểm nhân thọ Có rất nhiều quan điểm khác nhau về hoạt động kinh doanh Bảo hiểm nhân thọ, tuy nhiên để xác định khái niệm một cách chính xác cần dựa vào những đặc điểm cơ bản của sản phẩm Bảo hiểm nhân thọ. Theo Luật kinh doanh bảo hiểm năm 2022, có giải thích về Bảo hiểm nhân thọ như sau “Bảo hiểm nhân thọ là loại hình bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm sống hoặc chết”1 Hoạt động kinh doanh bảo hiểm nhân thọ nếu xét theo nghĩa hẹp cũng như hầu hết các quan điểm của nhiều tác giả khác chủ yếu nhắm đến việc cung cấp sản phẩm Bảo hiểm nhân thọ của các Doanh nghiệp bảo hiểm cho Khách hàng, việc cung cấp này có thể được thực hiện trực tiếp hoặc thông qua trung gian là các đại lý cá nhân hoặc các tổ chức cung cấp hoạt động môi giới, tổ chức đại lý hoặc Ngân hàng. Định nghĩa này tuy đúng nhưng chưa đủ, có quan điểm cho rằng hoạt động kinh doanh Bảo hiểm nhân thọ còn bao gồm từ nguồn phí bảo hiểm: “Bên cạnh hoạt động kinh doanh Bảo hiểm nhân thọ thì hoạt động đầu tư của Doanh nghiệp bảo hiểm là hết sức quan trọng, có mối liên hệ mật thiết và hỗ trợ cho hoạt động kinh doanh bảo hiểm, thậm chí đầu tư còn được coi là một chức năng cơ bản của Doanh nghiệp bảo hiểm”2 1 Khoản 13 Điều 4 Luật Kinh doanh Bảo hiểm 2022 2 Lê Song Lai (2005), “Thực trạng và các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động đầu tư của các doanh nghiệp trên thị trường Bảo hiểm Việt Nam”, Tạp chí Thị trường Bảo hiểm – Tái Bảo hiểm Việt Nam, số 4, tr 2-3, Hà Nội.
12 Quan điểm trên tuy có đề cập đến việc đầu tư tạo ra lợi nhuận và tái sinh nguồn vốn cho các quỹ bảo hiểm của Doanh nghiệp bảo hiểm nhằm bồi thường cho khách hàng trong các sự kiện bảo hiểm, Tuy nhiên, quan điểm trên đang độc lập giữa hoạt động kinh doanh Bảo hiểm nhân thọ và hoạt động đầu tư của Doanh nghiệp bảo hiểm. Trên thực tế, hoạt động kinh doanh Bảo hiểm nhân thọ và hoạt động đầu tư có mối liên hệ mật thiết và là những phần không tách rời của nhau, thể hiện những chức năng cần thiết và bắt buộc của Doanh nghiệp bảo hiểm. So với các lĩnh vực kinh doanh thông thường, hoạt động kinh doanh bảo hiểm nhân thọ mang những đặc điểm nổi bật như sau: - Tính cam kết dài hạn và rủi ro cao: Hợp đồng bảo hiểm nhân thọ thường kéo dài nhiều năm, thậm chí hàng chục năm, trong khi rủi ro (tử vong, tai nạn...) lại không thể dự đoán chính xác, buộc doanh nghiệp phải có năng lực tài chính và quản trị rủi ro chặt chẽ. - Sản phẩm vô hình, khó định lượng ngay tại thời điểm bán: Khác với hàng hóa vật chất, khách hàng mua bảo hiểm chủ yếu dựa trên niềm tin và kỳ vọng vào sự đảm bảo tài chính trong tương lai. - Tính hai mặt bảo vệ và đầu tư: Phí bảo hiểm không chỉ dùng để chi trả quyền lợi bảo hiểm mà còn được doanh nghiệp mang đi đầu tư để sinh lợi. Do đó, hoạt động kinh doanh bảo hiểm nhân thọ vừa mang tính dịch vụ tài chính, vừa có yếu tố đầu tư vốn để đảm bảo doanh nghiệp đủ khả năng chi trả cho sự kiện bảo hiểm. - Yêu cầu tuân thủ pháp lý nghiêm ngặt: Vì liên quan đến quyền lợi dài hạn của người dân và có tính lan tỏa trong xã hội, hoạt động kinh doanh bảo hiểm chịu sự điều chỉnh chặt chẽ của pháp luật, đặc biệt trong các vấn đề minh bạch, trách nhiệm tư vấn, dự phòng tài chính, và khả năng chi trả. Trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm nói chung và Bảo hiểm nhân thọ nói riêng, hoạt động kinh doanh Bảo hiểm nhân thọ trong khái niệm về kinh doanh Bảo hiểm nhân thọ sẽ phát sinh chi phí bồi thường – chi phí có vai trò chính yếu của các Hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, chi phí này được hình thành kể từ thời điểm Khách hàng có giao kết hoặc có bằng chứng cho việc giao kết với Công ty Bảo hiểm, ngay
Showing the first 20 pages. Download the document to see it all.
No comments yet. Be the first!
Comments (0)
No comments yet. Be the first!