Generating preview...
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LÊ TIẾN THỊNH BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA BÊN MUA BẢO HIỂM NHÂN THỌ THEO PHÁP LUẬT KINH DOANH BẢO HIỂM Ở VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ Ngành: Luật Kinh Tế Mã số ngành: 8 38 01 07 Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2025
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LÊ TIẾN THỊNH BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA BÊN MUA BẢO HIỂM NHÂN THỌ THEO PHÁP LUẬT KINH DOANH BẢO HIỂM Ở VIỆT NAM Ngành: Luật Kinh Tế Mã số ngành: 8 38 01 07 LUẬN VĂN THẠC SĨ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN THỊ KIM THOA Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2025
i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận văn tốt nghiệp có tiêu đề “Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ theo pháp luật kinh doanh bảo hiểm ở Việt Nam” là quá trình nghiên cứu, học hỏi của chính tác giả dưới sự hướng dẫn tận tâm của Cô TS. Nguyễn Thị Kim Thoa. Tôi xin cam đoan những tài liệu được dùng cho công việc nghiên cứu này đảm bảo tính trung thực, tuân thủ các quy định về trích dẫn nguồn, chú thích tài liệu tham khảo đầy đủ. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Khoa và Nhà trường nếu phát hiện có sự sao chép kết quả nghiên cứu từ đề tài khác. TP. Hồ Chí Minh, ngày 26 tháng 03 năm 2025 Tác giả
ii LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Nhà trường, Quý Thầy/Cô giáo đang làm việc tại khoa Luật kinh tế, Khoa sau đại học cùng với tất cả các thầy cô giáo, cán bộ, công nhân viên đang làm việc tại trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh. Trong suốt 02 năm theo học Thạc sĩ tại trường, được sự quan tâm và tận tình giảng dạy của Quý Thầy/Cô, Tôi đã được trang bị rất nhiều kiến thức và kinh nghiệm thực tiễn quý báu để làm hành trang cũng như là công cụ cho tôi tiến bước vào đời, vào nghề. Dưới sự cho phép của Khoa Luật kinh tế, Khoa sau đại học, Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh và sự quan tâm, giúp đỡ của tất cả các thầy cô, Tôi đã hoàn thành luận văn tốt nghiệp của mình. Để có được kết quả cuối cùng này, Tôi xin được phép gửi lời cảm ơn chân thành và đặc biệt nhất đến Cô TS. Nguyễn Thị Kim Thoa - người đã hướng dẫn cho Tôi thực hiện Luận văn và là người đồng hành cùng Tôi ngay từ những ngày đầu chọn đề tài nghiên cứu, xây dựng đề cương, góp ý và hoàn thiện Luận văn này. Chính những góp ý và động viên của Cô đã tạo cho tôi động lực và niềm đam mê để nghiên cứu và hoàn thành đề tài. Luận văn tốt nghiệp này là kết quả của việc “học việc” nghiên cứu khoa học, đồng thời cũng là một trong những trải nghiệm đầu tiên trên con đường nghiên cứu khoa học của bản thân Tôi. Với vốn kiến thức thực tiễn và kỹ năng lập luận còn nhiều hạn chế, luận văn tốt nghiệp không thể tránh khỏi những sai sót nhất định. Vì vậy, Tôi rất mong nhận được sự góp ý từ Quý Thầy Cô để em có thể hoàn thành khóa luận của mình một cách tốt nhất. Lời cuối cùng, em xin chân thành cảm ơn và kính chúc Quý Thầy Cô thật nhiều sức khoẻ, chúc Quý Nhà trường đạt được nhiều thành công trong công tác giáo dục. Em xin chân thành cảm ơn!
iii TÓM TẮT LUẬN VĂN Tiêu đề: Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ theo pháp luật kinh doanh bảo hiểm ở Việt Nam Từ khóa: Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, bảo hiểm nhân thọ, bên mua bảo hiểm. Việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ hiện nay là một vấn đề quan trọng và cấp thiết, có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người tham gia bảo hiểm cũng như niềm tin của khách hàng đối với các DNBH. Trong luận văn tác giả đã sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp xuyên suốt nhằm làm sáng tỏ thực thi pháp luật về việc bảo vệ quyền lợi của bên mua bảo hiểm đối với DNBH do đó tất cả các chủ thể liên quan trong hoạt động này cần có nghĩa vụ tuân thủ, chấp hành, sử dụng và áp dụng các quy định pháp luật. Ngoài ra, tác giả có sử dụng một số phương pháp khác như phương pháp Luật học so sánh nhằm đối chiếu quy định pháp luật về thực thi pháp luật trong việc bảo vệ quyền lợi của BMBH trong HĐBNT ở Việt Nam ở từng thời kỳ khác nhau để từ đó nhận thấy những điểm bất cập, những khoảng trống pháp lý cần khắc phục để đưa ra giải pháp bảo đảm thực thi pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm theo Pháp Luật kinh doanh bảo hiểm hiện nay. Để đạt được các mục tiêu trên, luận văn tập trung thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu sau: Một là, làm rõ một số vấn đề lý luận về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT bao gồm: khái niệm, đặc điểm hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, các hình thức bảo vệ quyền lợi và một số quy định pháp lý có liên quan; Hai là, phân tích, đánh giá những quy định pháp luật liên quan đến việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT; Ba là, phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT dựa trên việc nghiên cứu một số bản án thực tế nhằm mục đích tìm ra những hạn chế, bất cập; những khó khăn, vướng mắc, từ đó luận văn đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm tăng cường khả năng bảo vệ bên mua – đối tượng thường ở vị thế yếu hơn trong quan hệ hợp đồng. Kết quả nghiên cứu của luận có giá trị tham khảo đối với các DNBH cũng như góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trong lĩnh vực bảo hiểm, tăng cường tính minh bạch và hỗ trợ thị trường bảo hiểm phát triển ổn định, bền vững.
iv ABSTRACT Title: Protection of the Legal Rights and Interests of Policyholders under the Law on Insurance Business in Vietnam Keywords: Protection of legal rights and interests, life insurance, policyholder. The protection of lawful rights and interests of the policyholder in life insurance contracts is currently a crucial and urgent issue, directly affecting the rights of the insured as well as customers’ trust in insurance enterprises. In this thesis, the author employs analytical and synthetic methods throughout to clarify the enforcement of legal regulations on the protection of policyholders’ rights against insurance enterprises. As such, all stakeholders involved in this activity are obliged to comply with, observe, utilize, and apply the relevant legal provisions. Additionally, the author adopts other approaches, such as the comparative legal method, to contrast legislative provisions concerning the enforcement of laws protecting the rights of policyholders in life insurance contracts (LICs) in Vietnam during different periods. From this comparison, the author identifies legal inconsistencies and loopholes that need to be addressed, thereby proposing solutions to ensure the effective enforcement of laws on the protection of the legitimate rights and interests of policyholders under current Insurance Business Law. To achieve the above objectives, this thesis focuses on carrying out the following research tasks: Firstly, to clarify certain theoretical issues concerning the protection of lawful rights and interests of the policyholder in LICs, including: definitions, characteristics of life insurance contracts, forms of protection, and relevant legal provisions; Secondly, to analyze and evaluate the legal provisions related to the protection of policyholders’ lawful rights and interests in LICs; Thirdly, to assess the current legal framework and practical law enforcement regarding the protection of the policyholder’s rights and interests in LICs through the study of specific court judgments, aiming to identify existing shortcomings, limitations, difficulties, and obstacles. Based on these findings, the thesis proposes solutions and recommendations to enhance the protection of policyholders - who are often in a weaker bargaining position in contractual relationships.
v The research findings of this thesis are of reference value for insurance enterprises, and contribute to improving the effectiveness of law enforcement in the insurance sector, enhancing transparency, and supporting the stable and sustainable development of the insurance market.
vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Từ viết tắt Nội dung diễn giải 1 BLDS Bộ luật dân sự 2 BMBH Bên mua bảo hiểm 3 BHNT Bảo hiểm nhân thọ 4 DNBH Doanh nghiệp bảo hiểm 5 HĐ Hợp đồng 6 HĐBH Hợp đồng bảo hiểm 7 HĐBHNT Hợp đồng bảo hiểm nhân thọ 8 KDBH Kinh doanh bảo hiểm 9 LKDBH Luật kinh doanh bảo hiểm 10 NĐBH Người được bảo hiểm 11 QPPL Quy phạm pháp luật
vii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN...................................................................................................... i LỜI CẢM ƠN........................................................................................................... ii TÓM TẮT LUẬN VĂN..........................................................................................iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT........................................................................ vi MỤC LỤC............................................................................................................... vii PHẦN MỞ ĐẦU........................................................................................................1 1. Tính cấp thiết của đề tài ...................................................................................2 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài...Error! Bookmark not defined. 3. Câu hỏi nghiên cứu ...........................................................................................4 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu....................................................................5 5. Phương pháp nghiên cứu..................................................................................5 6. Nội dung nghiên cứu.........................................................................................6 7. Đóng góp của đề tài...........................................................................................7 8. Tổng quan về lĩnh vực nghiên cứu...................................................................7 9. Bố cục tổng quát của luận văn.......................................................................12 CHƯƠNG 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA BÊN MUA BẢO HIỂM NHÂN THỌ..............................................13 1.1. Khái quát về hợp đồng bảo hiểm nhân thọ....................................................13 1.1.1. Khái niệm, đặc điểm của hợp đồng bảo hiểm nhân thọ........................13 1.1.2. Vai trò của hợp đồng bảo hiểm nhân thọ................................................22 1.2. Khái luận về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ....................................................................................................................25 1.2.1. Khái niệm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ................................................................................................................25 1.2.2. Cơ sở lý luận của việc ghi nhận bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ...............................................................................27 1.3. Nguyên tắc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ .............................................................................................................................30 1.4. Các hình thức bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của của bên mua bảo hiểm nhân thọ....................................................................................................................31 1.4.1. Bên mua bảo hiểm tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình......32
viii 1.4.2. Hình thức khiếu nại, thương lượng, hòa giải..........................................32 1.4.3. Thông qua trọng tài thương mại hoặc tòa án.........................................33 1.4.4. Quy định minh bạch và đầy đủ thông tin của hợp đồng bảo hiểm nhân thọ ....................................................................................................................34 1.5. Sự cần thiết phải bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ bằng pháp luật.........................................................................................................35 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1........................................................................................38 CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT, THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP CỦA BÊN MUA BẢO HIỂM NHÂN THỌ THEO PHÁP LUẬT KINH DOANH BẢO HIỂM Ở VIỆT NAM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN ......................................39 2.1. Thực trạng pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ theo pháp luật kinh doanh bảo hiểm ở Việt Nam ...............39 2.1.1. Quy định pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích của bên mua bảo hiểm khi thực hiện nghĩa vụ cung cấp thông tin cho doanh nghiệp bảo hiểm........39 2.1.2. Quy định pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích của bên mua bảo hiểm khi thay đổi mức phí bảo hiểm, phương thức đóng phí bảo hiểm trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ .....................................................................................42 2.1.3. Quy định pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích của bên mua bảo hiểm khi đáo hạn hợp đồng, hủy bỏ hoặc đơn phương chấm dứt thực hiện trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ..............................................................................46 2.2. Đánh giá thực trạng quy định pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ theo pháp luật kinh doanh bảo hiểm ở Việt Nam...................................................................................................................52 2.3. Thực tiễn thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ theo pháp luật kinh doanh bảo hiểm ở Việt Nam.......56 2.3.1. Thực tiễn thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích của bên mua bảo hiểm khi thực hiện nghĩa vụ cung cấp thông tin cho doanh nghiệp bảo hiểm ....................................................................................................................56 2.3.2. Thực tiễn thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích của bên mua bảo hiểm khi thay đổi mức phí bảo hiểm, phương thức đóng phí bảo hiểm trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ ...................................................................63
ix 2.3.3. Thực tiễn thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích của bên mua bảo hiểm khi đáo hạn hợp đồng, hủy bỏ hoặc đơn phương chấm dứt thực hiện trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ...........................................................67 2.4. Định hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ theo pháp luật kinh doanh bảo hiểm ở Việt Nam ...............................................................................................................71 2.4.1. Sự cần thiết phải tiếp tục hoàn thiện pháp luật về việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ...........................................71 2.4.2. Định hướng hoàn thiện pháp luật về việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ ..............................................................72 2.4.3. Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ..74 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2........................................................................................79 KẾT LUẬN..............................................................................................................81 TÀI LIỆU THAM KHẢO........................................................................................ i
1 PHẦN MỞ ĐẦU Trong bối cảnh kinh tế - xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu về an sinh và bảo vệ tài chính của người dân ngày càng trở nên cấp thiết. Bảo hiểm nhân thọ, với tính năng bảo vệ dài hạn và tích lũy tài chính, đã trở thành một công cụ quan trọng trong việc đảm bảo an toàn tài chính cho cá nhân và gia đình. Tuy nhiên, tại Việt Nam số lượng người dân mua BHNT còn khá thấp, việc ký một HĐBHNT khiến nhiều người phải đắn đo và cân nhắc rất nhiều. Số lượng hợp đồng có hiệu lực cuối kỳ (sản phẩm chính) là 12.024.675 hợp đồng, giảm 12,2% so với cùng kỳ năm ngoái1. So với tổng dân số Việt Nam tính đến ngày 26/08/2024 (99.590.861 dân)2, số lượng bảo hiểm tương đương với hơn 12% dân số Việt Nam. Sự chênh lệch lớn như vậy đó là bởi vì trong quá trình tham gia bảo hiểm nhân thọ, người mua bảo hiểm không chỉ đối mặt với những rủi ro liên quan đến sức khỏe và sinh mạng mà còn gặp nhiều thách thức pháp lý do các sản phẩm bảo hiểm được thiết kế bằng câu chữ (quy tắc, điều khoản bảo hiểm)3, điều này có thể dẫn đến tình trạng bên mua ký kết hợp đồng mà không thực sự nắm rõ các điều khoản và quy định trong hợp đồng bảo hiểm. Từ đó kéo theo các quyền và lợi ích hợp pháp của họ có thể bị xâm phạm và làm giảm niềm tin của người dân vào sản phẩm bảo hiểm nhân thọ. Thực tế cho thấy, người dân chưa quan tâm nhiều hoặc không có khả năng hiểu rõ những thông tin về BHNT cũng như HĐBHNT, trong khi họ phải cung cấp đầy đủ và đa dạng các loại thông tin cá nhân cho DNBH. Đồng thời, trong HĐBHNT có thể có một số điều khoản bất cân xứng về quyền và nghĩa vụ của các bên. Việc thiếu am hiểu về HĐBHNT có thể dẫn đến nhiều hậu quả pháp lý bất lợi cho bên mua bảo hiểm trong HĐBH. Do đó, việc nghiên cứu, phát hiện các bất cập trong các quy định pháp luật hiện hành liên quan đến bảo hiểm nhân thọ, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm kiến nghị hoàn thiện và nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo 1 Hiệp hội bảo hiểm Việt Nam (2024), “Tổng quan thị trường bảo hiểm Việt Nam 03 tháng đầu năm 2024”, https://iav.vn/tieu-diem-thang/244478-tong-quan-thi-truong-bao-hiem-viet-nam-03-thang-dau-nam-2024, truy cập ngày 26/08/2024. 2 Dân số Việt Nam (2024), https://danso.org/viet-nam, truy cập ngày 26/08/2024 3 Nguyễn Thị Thủy - Lê Thủy Tiên (2020), “Nghĩa vụ cung cấp thông tin của bên mua bảo hiểm trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ”, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp số 5(405) – T3/2020, tr. 44
2 hiểm, góp phần xây dựng một thị trường bảo hiểm lành mạnh, minh bạch, công bằng và có ý nghĩa quan trọng. 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm gần đây, với sự phát triển không ngừng của lĩnh vực bảo hiểm, người dân hơn bao giờ hết được bảo vệ và hưởng nhiều quyền lợi về sức khỏe, tinh thần và vật chất thông qua việc mua bảo hiểm nhân thọ từ các công ty bảo hiểm. Tham gia bảo hiểm nhân thọ được xem là một trong những giải pháp hiệu quả để duy trì nguồn tài chính trước rủi ro tai nạn, bệnh hiểm nghèo, ung thư, tử vong hoặc thương tật toàn bộ vĩnh viễn. Không chỉ vậy, bảo hiểm nhân thọ còn hỗ trợ chi trả phí bảo hiểm kịp thời trong trường hợp người tham gia gặp phải “biến cố”, qua đó thay thế nguồn thu nhập bị tổn thất, giúp những người thân của họ nhanh chóng vượt qua mất mát và tiếp tục cuộc sống tốt hơn. Nhìn chung, bảo hiểm nhân thọ đã khẳng định được tầm quan trọng của mình. Để hoạt động kinh doanh bảo hiểm nhân thọ có hiệu quả, điều này đòi hỏi nhà nước phải vận dụng đồng bộ các công cụ quản lý, trong đó pháp luật được biết đến như là một phương tiện quản lý hiệu quả nhất được nhà nước sử dụng thường xuyên nhằm kiểm soát, điều chỉnh tối đa các mối quan hệ phát sinh từ hoạt động này. Để đảm bảo quyền lợi giữa BMBH và DNBH, cũng như tạo cơ sở pháp lý cho các hoạt động kinh doanh bảo hiểm phát triển. Quốc hội đã thông qua Luật Kinh doanh bảo hiểm số 24/2000/QH10 ngày 19/12/2000 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/4/2001, đã được sửa đổi bổ sung năm 2010 và năm 2019. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh chóng của xã hội, cho đến nay, một số quy định của Luật Kinh doanh bảo hiểm hiện hành đã không còn phù hợp, tồn tại nhiều hạn chế và không đồng bộ với những quy định khác. Trong đó, phải kể đến những bất cập về việc điều chỉnh HĐBHNT, cụ thể là những quy định về nghĩa vụ cung cấp thông tin của DNBH đối với bên mua bảo hiểm, thay đổi mức phí bảo hiểm và phương thức đóng phí bảo hiểm. Xét trong quan hệ bảo hiểm, những quyền lợi hợp pháp của bên mua bảo hiểm được quy định cụ thể trong HĐBH và được bảo vệ khi phát sinh tranh chấp là hết sức cần thiết. Những thông tin này ảnh hưởng đến việc xác lập, thực hiện và giải quyết các tranh chấp phát sinh sau khi xảy ra bảo hiểm. Có nhiều tranh chấp xảy ra trong việc chi trả lại toàn bộ số tiền bảo hiểm từ phía DNBH như đã thỏa thuận trong HĐBH đối với BMBH và từ đó BMBH không nhận lại được toàn bộ số tiền như đã thỏa thuận
3 ngay từ ban đầu do các điều khoản mơ hồ trong HĐBHNT, bên cạnh đó là những vấn đề liên quan đến việc bên mua hủy bỏ hợp đồng hoặc đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng bảo hiểm. Từ đó có thể thấy rằng, việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT theo pháp luật Việt Nam còn tồn tại nhiều hạn chế. Cụ thể: Thứ nhất, cùng với sự gia tăng về số lượng hợp đồng bảo hiểm nhân thọ thì các vấn đề liên quan đến tranh chấp, vi phạm quyền lợi của người mua bảo hiểm cũng trở nên phức tạp và đáng lo ngại. Thực tế cho thấy, nhiều người tham gia bảo hiểm không nắm rõ hết các quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong hợp đồng, dẫn đến việc bị thiệt thòi khi xảy ra sự cố. Thứ hai, các điều khoản trong hợp đồng bảo hiểm đôi khi chưa rõ ràng, dễ gây nhầm lẫn và tạo ra cơ hội cho các công ty bảo hiểm lợi dụng để từ chối hoặc giảm mức bồi thường khi khi có sự kiện bảo hiểm hoặc đến thời hạn bảo hiểm. Thứ ba, trong giai đoạn xảy ra sự kiện bảo hiểm, các quy định về cơ chế xử lý, hậu quả pháp lý chưa được xem xét cụ thể, chưa quy định rõ ràng và chưa có sự thống nhất. Tại kỳ họp thứ 3, ngày 16/6/2022, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Kinh doanh bảo hiểm có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2023 (LKDBH năm 2022). Các quy định trong Luật Kinh doanh bảo hiểm đã sửa đổi, bổ sung nhiều vấn đề liên quan đến nghĩa vụ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT. Mặc dù vậy, các quy định này không thể tránh khỏi những bất cập và khi áp dụng vào thực tiễn sẽ có những điểm chưa hợp lý. Do đó, việc tiếp tục nghiên cứu quy định pháp luật liên quan bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT theo pháp luật kinh doanh bảo hiểm là cần thiết. Do đó, tác giả đã chọn đề tài "Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ theo pháp luật kinh doanh bảo hiểm ở Việt Nam" làm luận văn Thạc sĩ Luật Kinh tế của mình. 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 2.1. Mục đích nghiên cứu Luận văn được thực hiện nhằm tập trung phân tích, đánh giá quy định pháp luật liên quan đến bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ theo pháp luật kinh doanh bảo hiểm ở Việt Nam. Từ đó, phát hiện các bất cập, đề xuất các
4 kiến nghị, giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về hoạt động này ở Việt Nam. 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được các mục tiêu nghiên cứu trên, luận văn có nhiệm vụ: - Thứ nhất, làm rõ một số vấn đề lý luận về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT; - Thứ hai, phân tích, đánh giá những quy định pháp luật liên quan đến việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT; - Thứ ba, phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT. Qua đó, phát hiện những hạn chế, bất cập; những khó khăn, vướng mắc; từ đó xác định phương hướng, đề xuất những giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT. 3. Câu hỏi nghiên cứu Câu hỏi nghiên cứu chung: Luận văn “Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ theo pháp luật kinh doanh bảo hiểm ở Việt Nam” được tiến hành để trả lời cho câu hỏi: Pháp luật hiện hành cần phải sửa đổi, bổ sung như thế nào để các quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua được đảm bảo trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ?. Câu hỏi nghiên cứu cụ thể: Câu hỏi 1: Pháp luật kinh doanh bảo hiểm hiện hành có tạo điều kiện để đảm bảo thực hiện pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT không? Câu hỏi 2: Thực tiễn thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ theo pháp luật kinh doanh bảo hiểm làm phát sinh những vướng mắc gì? Câu hỏi 3: Pháp luật kinh doanh bảo hiểm hiện hành cần phải sửa đổi, bổ sung những quy định gì để góp phần hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả việc thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua BHNT?
5 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4.1. Đối tượng nghiên cứu i) Các quy định của pháp luật về việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ theo pháp luật kinh doanh bảo hiểm ở Việt Nam và một số nước trên thế giới. Định hướng chiến lược phát triển ngành bảo hiểm ở Việt Nam. ii) Thực tiễn thực hiện pháp luật về việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua BHNT theo pháp luật kinh doanh bảo hiểm ở Việt Nam. 4.2. Phạm vi nghiên cứu Tác giả tập trung nghiên cứu các quy định pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ, trong đó chủ thể tham gia là các DNBH nhân thọ, các tổ chức và cá nhân tham gia bảo hiểm nhân thọ, không đề cập đến các hoạt động của doanh nghiệp tái bảo hiểm, doanh nghiệp môi giới bảo hiểm, tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ phụ trợ bảo hiểm, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô, các phương thức giải quyết tranh chấp trong HĐBHNT, các hoạt động phòng ngừa, hạn chế tổn thất, và phòng, chống gian lận bảo hiểm. Đồng thời, luận văn nghiên cứu các quy định pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của BMBH dựa trên quy định LKDBH năm 2000 và LKDBH năm 2022, ngoài ra luận văn cũng dẫn chiếu đến Bộ luật dân sự 2015 và các văn bản khác có liên quan. 5. Phương pháp nghiên cứu Để giải quyết các nhiệm vụ đặt ra, luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu như: i) Phương pháp phân tích: đây là phương pháp quan trọng được áp dụng xuyên suốt trong luận văn, để phân tích, bình luận, đánh giá và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT như khái niệm, đặc điểm của HĐBHNT, cơ sở pháp lý về việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT; phân tích quy định pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT ở Việt Nam nhằm phát hiện các QPPL mà người làm luật muốn xây dựng và được thể hiện trong văn bản cũng như quá trình thực hiện các quy định về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT.
6 ii) Phương pháp tổng hợp: Từ những vấn đề được phân tích, phương pháp tổng hợp được dùng trong tất cả các chương của Luận văn để tổng hợp các quan điểm khác nhau về nhận thức khoa học xung quanh các khái niệm, QPPL liên quan đến bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT ở Việt Nam. iii) Phương pháp so sánh luật học: Phương pháp này được sử dụng để so sánh, đối chiếu, đánh giá các quan điểm khoa học. So sánh, đối chiếu những quy định pháp luật về thực hiện pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT ở từng thời kỳ khác nhau. Từ đó có những góc nhìn một cách khách quan hơn các quy định pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT, nhận diện những điểm bất cập, những khoảng trống pháp lý cần khắc phục để hoàn thiện hơn về thực hiện pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT ở Việt Nam. iv) Phương pháp lịch sử: Phương pháp này được sử dụng để xem xét, phân tích các tài liệu theo thời gian có liên quan đến nội dung nghiên cứu của đề tài để xây dựng tổng quan các vấn đề nghiên cứu, xác định các vấn đề nghiên cứu tiếp theo. Đồng thời phương pháp này cũng được sử dụng để xem xét, phân tích quá trình hình thành và ghi nhận việc thực hiện pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT trong các VBQPPL đã được ban hành trước đây với những thay đổi trong việc xác định và ghi nhận phạm vi, giới hạn, nội dung của việc thực hiện pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT trong bối cảnh sự phát triển khoa học công nghệ số, nền tảng số hóa các dữ liệu của các DNBH. Tuy nhiên, việc cụ thể hóa các phương pháp nghiên cứu như trên chỉ mang tính chất tương đối bởi trong luận văn của mình, tùy vấn đề, nội dung nghiên cứu mà tác giả thường đan xen, kết hợp các phương pháp nghiên cứu nhằm đạt được mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của mình. 6. Nội dung nghiên cứu Luận văn ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung của luận văn được kết cấu 2 chương: Chương 1: Lý luận chung về bảo vệ quyền và lợi ích hơp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ
7 Chương 2: Thực trạng pháp luật, thực tiễn thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ theo pháp luật kinh doanh bảo hiểm ở Việt Nam và giải pháp hoàn thiện 7. Đóng góp của đề tài Ý nghĩa khoa học Những đóng góp về mặt khoa học, luận văn góp phần làm sáng rõ thêm các vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT, đặc biệt là sự thay đổi trong quy định của Luật kinh doanh bảo hiểm năm 2022, đảm bảo quyền lợi của người mua bảo hiểm được bảo vệ một cách an toàn và hiệu quả. Ngoài ra luận văn cũng đi sâu vào những hạn chế, bất cập khi phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật về việc bảo vệ quyền lợi của bên mua trong HĐBHNT, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật trong việc bảo vệ quyền lợi của bên mua trong HĐBHNT. Ý nghĩa thực tiễn Luận văn phân tích được thực trạng thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi của bên mua trong HĐBHNT tại Việt Nam. Ngoài ra, luận văn cũng góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm của DNBH về các cơ chế bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT, từ đó có thể giúp cho BMBH yên tâm hơn khi tham gia bảo hiểm, tận dụng được các quyền lợi của mình và bảo vệ mình một cách tốt nhất. Luận văn đưa ra được một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi của bên mua, đồng thời mang lại giá trị tham khảo cho các cơ quan lập pháp trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện những quy định pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua; và là nguồn tài liệu phục vụ cho quá trình dạy, học, các hoạt động nghiên cứu pháp luật về bảo hành công trình xây dựng. 8. Tổng quan về lĩnh vực nghiên cứu Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người mua bảo hiểm nhân thọ là vấn đề nhận được nhiều sự quan tâm nghiên cứu của các chuyên gia, nhà khoa học. Thời gian qua đã có nhiều công trình nghiên cứu ở những cấp độ khác nhau được công bố liên quan đến vấn đề bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm nhân thọ theo Pháp Luật Kinh doanh bảo, chẳng hạn như:
8 (1) Trần Minh Hiệp (2020), “Bất cập trong quy định của pháp luật điều chỉnh hợp đồng bảo hiểm nhân thọ”, đăng trong tạp chí lập pháp số 15/2020. Bài viết chỉ ra rằng trong mối quan hệ bảo hiểm nhân thọ, do hạn chế về chuyên môn và khả năng đàm phán trực tiếp với các DNBH, người mua bảo hiểm thường ở vị thế kém hơn, điều này có thể dẫn đến việc bị từ chối chi trả bảo hiểm. Do đó, các quy định pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc chi phối hợp đồng bảo hiểm. Tuy nhiên, hiện nay, một số quy định pháp luật về HĐBHNT đã không còn phù hợp với thực tế tại Việt Nam và xu hướng phát triển toàn cầu, điều này tạo ra những rào cản cho sự phát triển của thị trường bảo hiểm nhân thọ và không đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người được bảo hiểm hoặc người thụ hưởng. Đây là những thông tin mà tác giả luận văn cần tham khảo thêm khi nghiên cứu về giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua tại chương 2 của luận văn. (2) Nguyễn Thị Kim Thoa (2022), “Một số vấn đề pháp lý về nghĩa vụ cung cấp thông tin và bảo mật thông tin trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm nhân thọ”, đăng trong tạp chí Ngân hàng, số 24, tháng 12/2022. Bài viết đã đề cập đến cơ sở pháp lý của việc cung cấp thông tin và nghĩa vụ bảo mật thông tin của BMBH, phân tích các quy định của pháp luật Việt Nam về nghĩa vụ này. Từ đó, đề xuất một vài khuyến nghị nhằm bảo đảm quyền được bảo mật thông tin của BMBH trong sự hài hòa với nghĩa vụ cung cấp thông tin cho DNBH. Thông qua bài viết, tác giả tiếp thu những quan điểm nổi bật của tác giả Nguyễn Thị Kim Thoa để hoàn thiện các lập luận của mình về nghĩa vụ cung cấp thông tin của các bên trong HĐBHNT. Đặc biệt là nghĩa vụ của DNBH trong việc bảo mật thông tin cho BMBH trong hợp đồng bảo hiểm. Bài viết được tác giả tham khảo khi phân tích thực trạng pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT tại chương 2 của luận văn. (3) Nguyễn Thị Kim Ngọc (2019), “Pháp luật về bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ từ thực tiễn tại công ty Bảo việt nhân thọ Tỉnh Quảng Bình”, Luận văn Thạc sĩ, Trường Đại học Luật Hà Nội. Luận văn đã: i) Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận của pháp luật về bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ từ thực tiễn tại công ty Bảo việt nhân thọ Tỉnh Quảng Bình. ii) Phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ từ thực tiễn tại công ty Bảo việt nhân thọ Tỉnh Quảng Bình. iii) Đề xuất
9 phương hướng, giải pháp, kiến nghị hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ từ thực tiễn tại công ty Bảo việt nhân thọ Tỉnh Quảng Bình. Luận văn chủ yếu tập trung đến các vấn đề thực tiễn liên quan đến bảo vệ quyền. Kết quả nghiên cứu của luận văn được tác giả tham khảo và kế thừa khi phân tích những vấn đề lý luận và thực tiễn thực thi pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT tại chương 2 của luận văn. (4) Nguyễn Thị Minh Giang (2023), “Pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, qua thực tiễn tại Tỉnh Hà Tĩnh”, Luận văn Thạc sĩ, Trường Đại học Luật, Đại Học Huế. Luận văn đã: i) Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận của pháp luật về giải quyết tranh chấp HĐBHNT. ii) Phân tích, đánh giá thực trạng thực thi pháp luật về giải quyết tranh chấp HĐBHNT tại tỉnh Hà Tĩnh. iii) Đề xuất phương hướng, giải pháp, kiến nghị hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thực hiện pháp luật giải quyết tranh chấp về HĐBHNT tại tỉnh Hà Tĩnh. Mặc dù bài viết có đề cập đến tranh chấp liên quan đến chủ thể hoặc quyền và nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng, hoặc những tranh chấp phát sinh trên cơ sở các bên có thỏa thuận phạt vi phạm hợp đồng và bồi thường thiệt hại trong hợp đồng. Tuy nhiên, luận văn chưa làm rõ ra được các yếu tố làm phát sinh tranh chấp từ chủ thể, các quyền và nghĩa vụ của các bên bên trong HĐBHNT. Dẫu vậy, một số kết quả nghiên cứu của luận án được tác giả tham khảo và kế thừa khi phân tích những vấn đề lý luận và thực tiễn thực thi pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT tại chương 2 của luận văn. (5) Trịnh Thị Bích Thủy (2023), “Bảo hiểm nhân thọ theo pháp luật Việt Nam”, Luận văn Thạc sĩ, Trường Đại học quốc gia Hà Nội (Khoa Luật). Luận văn góp phần đưa ra những định hướng phù hợp để góp phần cho việc hoàn thiện chế định pháp luật về bảo hiểm nhân thọ trong bối cảnh cải cách pháp luật ở Việt Nam hiện nay. Luận văn đã: i) Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận của pháp luật về bảo hiểm, bảo hiểm nhân thọ. ii) Phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về BHNT tại Việt Nam. iii) Đề xuất phương hướng, giải pháp, kiến nghị hoàn thiện pháp luật về BHNT. Kết quả nghiên cứu của luận án được tác giả tham khảo và kế thừa khi đưa ra những định hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua trong HĐBHNT tại chương 2 của luận văn.
Showing the first 20 pages. Download the document to see it all.
No comments yet. Be the first!
Comments (0)
No comments yet. Be the first!