1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ (Overview of International Trade) MỤC TIÊU Chương này nhằm đạt được 3 mục tiêu sau: - Giới thiệu khái quát về môn học: khái niệm môn học; đối tượng và phương pháp nghiên cứu môn học; nội dung chương trình môn học - Cung cấp những kiến thức cơ bản về TMQT trong nền kinh tế hiện đại: cơ sở hình thành, các đặc điểm cơ bản và các hình thức của TMQT; tầm quan trọng của hoạt động này trong nền kinh tế hiện đại. - Trình bày hoạt động TMQT và xu hướng phát triển của hoạt động này trong thời gian tới. I. GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT MÔN HỌC THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ 1. Khái niệm và vị trí môn học - Hoạt động TMQT: là hoạt động trao đổi, mua bán hàng hóa và dịch vụ (bao gồm cả hoạt động đầu tư và chuyển giao công nghệ) giữa các quốc gia hoặc lãnh thổ. - Môn TMQT: là một bộ phận của kinh tế học quốc tế, nghiên cứu mối quan hệ kinh tế – thương mại giữa các quốc gia, lãnh thổ. - Các học thuyết về hoạt động TMQT ra đời là cơ sở, tiền đề cho sự xuất hiện của môn học TMQT. 2. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu 2.1. Đối tượng nghiên cứu: 2.2. Phương pháp nghiên cứu Môn TMQT nghiên cứu những vấn đề liên quan đến hoạt động kinh tế thương mại giữa các quốc gia, lãnh thổ trên phạm vi toàn cầu: - Các lý thuyết về TMQT - Các chính sách TMQT và các công cụ để thực hiện các chính sách này. - Các liên minh kinh tế và xu hướng vận động của các quan hệ kinh tế. Mối quan hệ kinh tế thương mại được nghiên cứu thông qua mô hình tổng quát dựa trên cơ sở mối quan hệ giữa 2 quốc gia: QG 1 (home) – QG 2 (foreign). - Có nền tảng vững chắc về kinh tế học: kinh tế vi mô, kinh tế vĩ mô. - TMQT là một môn khoa học kinh tế, vì vậy cần phải có những phương pháp sau để nghiên cứu và học tập môn học này: + Phương pháp duy vật biện chứng + Phương pháp “những nhân tố khác không thay đổi” + Một số phương pháp khác: thống kê, phân tích, tổng hợp,… 2 3. Nhiệm vụ và chương trình môn học 3.1. Nhiệm vụ 3.2. Chương trình môn học - Lý giải cơ sở hình thành TMQT, mô hình giao thương giữa các QG, lợi ích mang lại cho các QG. - Phân tích các xu hướng vận động trong quan hệ kinh tế - thương mại giữa các QG, lãnh thổ trên TG hiện nay. - Trình bày các CSTMQT được các QG áp dụng; các công cụ để thực thi các chính sách và tác động của chúng - Nghiên cứu các liên minh kinh tế và những tác động của chúng đến nền kinh tế của QG. Môn Thương mại quốc tế được nghiên cứu với bố cục gồm 8 chương: - Chương 1: Tổng quan về thương mại quốc tế - Chương 2: Lý thuyết về thương mại quốc tế - Chương 3: Chính sách thương mại quốc tế: - Chương 4: Các công cụ của chính sách thương mại quốc tế - Chương 5: Liên kết kinh tế - TMQT - Chương 6: Thương mại quốc tế và các nước đang phát triển - Chương 7: Xúc tiến thương mại - Chương 8: Đầu tư nước ngoài 4. Mối quan hệ với các môn học khác - Kinh tế học là cơ sở giúp cho việc nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản của TMQT. - TMQTcó mối quan hệ mật thiết với các môn: Quan hệ kinh tế quốc tế, Kinh tế đối ngoại, Kinh tế quốc tế, Kinh doanh quốc tế, Thanh toán quốc tế, Tài chính quốc tế,... - Ngoài ra còn có các môn khác: Địa lý kinh tế, Lịch sử các học thuyết kinh tế, Kinh tế phát triển,... II. THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ TRONG NỀN KINH TẾ HIỆN ĐẠI 1. Nguồn gốc của TMQT - Quy luật khan hiếm: + Nhu cầu : vô hạn + Nguồn lực : hữu hạn  Phải giao thương với bên ngoài để thỏa mãn một cách tối ưu nhất nhu cầu QG - Lợi ích mà thương mại quốc tế mang lại: + Đối với những quốc gia đang phát triển + Đối với các nước công nghiệp phát triển 3 2. Đặc trưng của TMQT - TMQT là lĩnh vực hoạt động vượt ra ngoài khuôn khổ, biên giới của một quốc gia. - TMQT gắn liền với thanh toán quốc tế và tỷ giá hối đoái. - TMQT là hoạt động rất phức tạp - TMQT làm phát sinh nhiều khoản chi phí, ảnh hưởng đến giá cả quốc tế của sản phẩm 3. Các hình thức và nội dung của TMQT - Hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ - Hoạt động đầu tư quốc tế - Hoạt động của các công ty quốc tế III. XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ NGÀ