1 TIỂU LUẬN MÔN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ Đề tài: “Tính tất yếu khách quan và con đường hình thành công ty mẹ - công ty con ở Việt Nam”. 2 LỜI MỞ ĐẦU Ngay từ những năm 60 của thế kỷ XIX các Tập đoàn kinh tế đã nối tyếp nhau ra đời ở các nước tư bản. Đó là một tổ chức tyên tyến đại diện cho trình độ phát triển cao của lực lượng sản xuất và nền kinh tế xã hội, là các doanh nghiệp có quan hệ với nhau về công nghệ và lợi ích kinh tế. Ngày nay nhiều Tập đoàn kinh tế đóng vai trò chi phối và tác động mạnh mẽ đến toàn bộ nền kinh tế của các quốc gia trên thế giới. Trong những năm qua, ở nước ta, quan hệ sản xuất đã có bước đổi mới phù hợp với tính chất, trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Đảng và Nhà nước ta chủ trương thực hiện cải cách toàn diện các doanh nghiệp Nhà nước, thực hiện lại việc sắp xếp các doanh nghiệp như: cổ phần hoá, bán khoán, cho thuê các doanh nghiệp Nhà nước. Trong công cuộc cải cách đó, Đảng và Nhà nước ta cũng chủ trương thành lập các Tổng công ty với mục tyêu là hình thành nên những Tập đoàn kinh tế mạnh, kinh doanh trong những ngành, lĩnh vực kinh tế quan trọng của đất nước có khả năng cạnh tranh trên thị trường khu vực và quốc tế. Đối với nước ta, mô hình công ty mẹ - công ty con là một khái niệm mới, một phạm trù mới trong lĩnh vực kinh tế học, tuy trên thế giới khái niệm về Tập đoàn kinh doanh và mô hình tập đoàn theo hình thức công ty mẹ - công ty con đã qua một thời gian phát triển. Trong bối cảnh toàn cầu hoá về kinh tế mạnh mẽ để tránh khỏi tụt hậu ngày càng xa, Việt Nam không thể đứng ngoài xu thế chung. Việc hình thành và phát triển các tổng công ty theo mô hình công ty mẹ - công ty con sẽ phát huy các ngành kinh tế mũi nhọn giúp nước ta hội nhập vào nền kinh tế khu vực và thế giới. Việc thành lập các tổng công ty theo mô hình công ty mẹ - công ty con đang đặt ra rất nhiều vấn đề mà Đảng, Nhà nước và các bộ ngành liên quan phải giải quyết. Từ nhu cầu cấp thiết và tính chất quan trọng đó, em đã đi sâu tìm hiểu và nghiên cứu về vấn đề này trong đề án Kinh tế chính trị: "Tính tất yếu khách quan và con đường hình thành công ty mẹ - công ty con ở Việt Nam". Do còn nhiều hạn chế nên đề án không tránh khỏi nhiều thiếu sót. Chúng em xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ hướng dẫn tận tình của Tyến sĩ Lê Thục. Chúng em cũng rất mong nhận được sự góp ý của thầy để hoàn thiện hơn nữa đề án. 3 NỘI DUNG CHÍNH Phần I: Cơ sở lý luận của việc hình thành mô hình công ty mẹ - công ty con ở Việt Nam 1.1. Khái quát chung về công ty mẹ - công ty con 1.1.1. Khái niệm Công ty mẹ là công ty có ít nhất một công ty con trở lên; có thể là Doanh nghiệp nhà nước, hoặc Công ty trách nhiệm hữu hạn, Công ty cổ phần... Công ty con là công ty có 100% vốn của công ty mẹ hoặc đa sở hữu trong đó có trên 50% vốn của công ty mẹ. Như vậy công ty con phải chịu sự kiểm soát (chi phối) của công ty mẹ. Mô hình công ty mẹ - công ty con tồn tại chủ yếu dưới hai dạng sau: Một là, Công ty quản lý vốn: mục tyêu chủ yếu của công ty này là đầu tư vào các công ty khác. Cơ cấu tổ chức của nó bao gồm các bộ phận điều phối, lập kế hoạch và tyến hành kinh doanh trong pham vi các công ty con. Hai là, Công ty quản lý hoạt động: là mô hình đặc trưng của công ty mẹ và công ty con của chúng. Công ty này có chức năng kinh doanh nhưng đồng thời sở hữu và kiểm soát nhóm các công ty con của nó. Các công ty được tổ chức thành các pháp nhân riêng được tham gia các giao dịch một các độc lập. 1.1.2. Đặc điểm Mặc dù tên gọi khác nhau, hình thức tổ chức của các công ty mẹ và công ty con khác nhau nhưng nói chung mô hình công ty mẹ công ty con có một số đặc điểm chung cơ bản như sau: Thứ nhất là, có quy mô rất lớn về vốn, lao động, doanh thu và phạm vi hoạt động. Do công ty mẹ - công ty con vừa có sự tích tụ của bản thân doanh nghiệp lại vừa có sự tập trung giữa các doanh nghiệp. Vì vậy nó vừa nâng cao được trình độ xã hội hoá sản xuất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, vừa có năng lực cạnh tranh mạnh hơn các công ty riêng lẻ. Điều này thể hiện rất rõ, trước hết