"Thiên nga đen" trong thị trường tài chính K hái niệm “ black swans” (thiên nga đen) đã ăn sâu vào ý thức của giớ i đàu tư và thống tr ị th ị trường tà i chính gần m ột thập kỷ qua k h i quyển sách “ The B lack Swan” của Nassim Taleb xuất bản năm 2007. Từ đó, “ black swans” dùng để chỉ những sự cố tưởng chừng như không thể xảy ra nhưng lạ i có thể. Trong b ố i cảnh đó “ thiên nga đen (black swans) cũng có thể là thiên nga trắng (w hite swans)” . “Black swans” đã là yếu tố “thường xuyên” của thị trường Chúng bao gồm sự bùng nổ Internet cuối những năm 1990, sau đó bong bóng dotcom nổ ra dẫn đến hiện tượng bán tháo trên th ị trường chứng khoản m ột vài năm sau đó. K ế đến là các cuộc tấn công khủng bố năm 2001, sự sụp đổ của th ị trường bất động sản 5 năm trước đây và bây giờ là các sự kiện ở Trung Đông và N hật Bản. Sự kiện "không thể có thực" là cách Taleb đóng khung hiện tượng B lack Swan và m ỗi làn nó xuất hiện, th ị trường phản ứng dữ dội. Trong cuốn sách n ổ i tiếng của m ình, Taleb cho b iế t mô hình truyền thống và quy mô xác suất, đặc biệt ứong đường cong hình chuông, sự thất bại của nhà đầu tư thật thảm hại chủ yếu từ việc nắm quá nhiều rủ i ro trong danh mục đàu tư của họ. Thật vậy, ở các sự cố bình thường - những gì xảy ra bên trong của đường cong hình chuông - có tác động rất ít tớ i chứng khoán và các kênh đàu tư khác. C hỉ trong những khoảng thờ i gian sự phấn khích quá lớn hay sự tuyệt vọng quá lớn th ì sự tác động lớn m ới thật sự xảy ra. "Bạn phải hiểu rằng bất cứ điều gì bạn m uốn gọi nó - m ột cơn lũ trăm năm m ói có, B lack Swan, độ lệch chuẩn... Chúng xảy ra thường xuyên hơn rất nhiều so vớ i các mô hình xác suất sẽ cho bạn b iế t", ông G ary Flam , quản lý danh mục đầu tư B el A ir Investm ent Advisors tạ i Los Angeles nhận định. "Sự suy giảm th ị trường trong năm 2000, vỡ nợ thế chấp, th ị trường chứng khoán suy giảm trong 2008 và 2009 được cho là sự kiện 100 năm có m ột và chúng đang xảy ra thường xuyên hơn rất nhiều. V ì vậy, tô i nghĩ chúng ta phải tìm ra cách nói khác để thay thế nó” . D ù bạn m uốn gọi nó là m ột ngỗng xám hay vodka th ì các hiểm họa cho các nhà đầu tư không được chuẩn b ị tố t vẫn rất nghiêm trọng, v ấ n đề là, kh i những sự cố này xảy ra, các nhà đàu tư thường không biết ứng phó. Thường thoát ra khỏi th ị trường kh i càn ở lạ i và gia nhập th ị trường k h i phải càn thoát ra. "N ó dẫn đến hai điều: G iám sát rủ i ro tà i sản của bạn và cũng hiểu b iế t các khía cạnh hành v i đầu tư " Flam nói. "Tâm lý của bạn cũng là kẻ thù tồ i tệ nhất của bạn. Bạn sẽ đàu tư k h i bạn thoải m ái nhất vớ i những gì đang xảy ra xung quanh bạn và sau đó các cổ phiếu có giá. Bạn sẽ không m uốn đàu tư trong giai đoạn không chắc chắn nhưng đó thường là khoảng thờ i gian tố t nhất để được đầu tư". Từ quan điểm của Taleb, chiến lược đàu tư tố t nhất là xây dựng m ột danh mục đầu tư đày chủ yếu là đầu tư an toàn như trá i phiếu chính phủ và những thứ như thế, vớ i m ột phần nhỏ hơn dành cho các khoản rủ i ro ứong đàu tư tù y chọn. Nhưng theo Flam "Bạn luôn luôn phải tập trung không chỉ trong th ị trường tăng mà cả trong th ị trường giảm là cách đúng đắn k h i đầu tư” . Cơ hội trong thị trường hỗn loạn Trước hết, cuộc biểu tình lậ t đổ chính phủ ở Trung Đ ông đã tác động xấu lên th ị trường khiến nó ứở lạ i mức thấp tháng 3/2009 và sau đó các trận động đất, sóng thần tạ i N hật Bản - “ những sự kiện không thể nhưng đã xảy ra” - đã ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý nhà đầu tư trong những ngày gàn đây. M ặc dù đã dự đoán được phản ứng của th ị trường nhưng nhà đàu tư đã đổ xô bán các tà i sản rủ i ro như cổ phiếu và đàu tư vào những tà i sản an toàn hơn như trá i phiếu chính phủ. Đó có thể là m ột sự phản ứng lạ i hoàn toàn sai lầm. "Trên thực tế, đây là m ột cơ h ộ i để mua nhiều thứ vớ i giá rẻ” ông M ichael Cohn, G iám đốc đàu tư chiến lược G lobal Arena Investm ent Management ở N ew Y o rk nhận định. D avid Bianco, Trưởng bộ phận chiến lược đầu tư tạ i M ỹ trong m ột nghiên cứu cho khách hàng khuyến cáo: "N ên