Seite 1
LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan bài luận văn “Tăng cường công tác quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp tại huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình” là công trình khoa học nghiên cứu độc lập của riêng tôi. Tất cả các nội dung của công trình nghiên cứu này hoàn toàn được hình thành và phát triển từ những quan điểm của chính cá nhân tôi. Các số liệu và kết quả được nêu trong luận án là hoàn toàn trung thực. Một lần nữa, tôi xin khẳng định về sự trung thực của lời cam kết. Tác giả Vũ Thị Hồng Nhung i
Seite 2
LỜI CẢM ƠN Trong khoảng thời gian thực hiện đề tài luận văn tốt nghiệp thạc sỹ, tác giả đã gặp nhiều khó khăn trong việc chuẩn bị tài liệu, thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp. Với sự nỗ lực của bản thân và sự giúp đỡ tận tình các thầy cô giáo trường Đại học Thủy lợi, các cán bộ quản lý Khoa Kinh tế và quản lý, thầy giáo hướng dẫn, gia đình, bạn bè và đồng nghiệp trong suốt quá trình học tập và công tác. Trước tiên tác giả xin gửi lời cảm ơn đến Bộ Môn xây dựng - Trường Đại học Thủy lợi Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành Luận văn này. Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn thầy giáo PGS.TSKH Nguyễn Trung Dũng - người đã hướng dẫn chỉ bảo tận tình, động viên tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu để hoàn thành luận văn này. Tác giả xin chân thành cảm ơn lãnh đạo, cán bộ công chức, viên chức Ủy ban nhân dân huyện Yên Khánh, Chi cục Bảo vệ môi trường – Sở Tài nguyên và Môi trường, Chi cục trồng trọt và chăn nuôi – Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Yên Khánh; Phòng nông nghiệp huyện Yên Khánh cung cấp tài liệu để tác giả có cơ sở thực tiễn hoàn thành luận văn. Mặc dù đã có nhiều cố gắng hoàn thành nội dung nghiên cứu bằng tất cả năng lực và sự nhiệt tình của bản thân, tuy nhiên luận văn này không thể tránh khỏi những thiếu sót, tác giả rất mong nhận được các ý kiến đóng góp quý báu của các thầy, cô và đồng nghiệp để hoàn thiện hơn nữa nhận thức của mình. Xin chân thành cảm ơn! ii
Seite 3
MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.............................................................................................................i LỜI CẢM ƠN................................................................................................................. ii MỤC LỤC..................................................................................................................... iii MỞ ĐẦU.........................................................................................................................1 CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGUỒN RƠM RẠ TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP..........................................5 1.1 Tổng quan về rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp ................................................5 1.1.1 Khái niệm, nguồn gốc phát sinh, thành phần, đặc điểm của rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp ..........................................................................................5 1.1.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp.........................................................................................................8 1.1.3 Cở sở pháp lý đối với công tác quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp................................................................................................................13 1.1.4 Nội dung của công tác quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp ...........................................................................................................................15 1.1.5 Các tiêu chí đánh giá công tác quản lý đối với nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp...............................................................................................15 1.2 Cở sở thực tiễn về công tác quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp.18 1.2.1 Kinh nghiệp quản lý đối với rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp trên thế giới....................................................................................................................18 1.2.2 Kinh nghiệp quản lý đối với rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam...................................................................................................................22 1.2.3 Bài học kinh nghiệm về công tác quản lý rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp rút ra cho huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình.......................................28 1.3 Các công trình khoa học đã công bố có liên quan đến đề tài..............................28 Kết luận Chương 1 ........................................................................................................30 CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGUỒN RƠM RẠ TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI HUYỆN YÊN KHÁNH, TỈNH NINH BÌNH......31 2.1 Giới thiệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình ..................................................................................................................31 iii
Seite 4
2.1.1 Điều kiện tự nhiên ...................................................................................31 2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội ........................................................................34 2.1.3 Đánh giá chung về phát triển kinh tế - xã hội huyện Yên Khánh thời gian qua.....................................................................................................................38 2.2 Thực trạng nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp tại huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình..................................................................................................................39 2.2.1 Tình hình sử dụng đất nông nghiệp.........................................................39 2.2.2 Tình hình sản xuất nông nghiệp tại huyện Yên Khánh...........................41 2.2.3 Một số nhận xét tổng quát về khu vực nông nghiệp................................46 2.2.4 Thực trạng nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp ............................48 2.3 Thực trạng công tác quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nhiệp tại huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình......................................................................................50 2.3.1 Mô hình tổ chức bộ máy quản lý nhà nước và thực hiện các quy định về quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp...........................................50 2.3.2 Các văn bản pháp lý về chỉ đạo thực hiện các quy định về quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp...................................................................53 2.4 Tình hình triển khai thực hiện quy định của nhà nước nhằm quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp tại huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình......................56 2.4.1 Hoạt động truyền thông nâng cao nhận thức của cộng đồng ..................56 2.4.2 Hoạt động dướng dẫn về khoa học kỹ thuật và hỗ trợ về kinh phí .........58 2.4.3 Kết quả khảo sát, điều tra về công tác quản lý rơm rạ sau thu hoạch ....62 2.5 Đánh giá chung công tác quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nhiệp tại huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình ...........................................................................69 2.5.1 Những kết quả đạt được...........................................................................69 2.5.2 Những tồn tại và nguyên nhân.................................................................70 Kết luận Chương 2 ........................................................................................................72 CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGUỒN RƠM RẠ TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI HUYỆN YÊN KHÁNH, TỈNH NINH BÌNH ............................................................................................................................. 74 3.1 Định hướng quản lý của nhà nước về quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp tại huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình ..........................................................74 iv
Seite 5
3.1.1 Định hướng của nhà nước về quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp................................................................................................................74 3.1.2 Định hướng của tỉnh Ninh Bình nói chung và huyện Yên Khánh nói riêng về quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp.............................76 3.2 Những cơ hội và thách thức về công tác quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp tại huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình..................................................81 3.2.1 Những cơ hội ...........................................................................................81 3.2.2 Những thách thức.....................................................................................82 3.3 Đề xuất một số giải pháp chủ yếu tăng cường quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp tại huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình..........................................82 3.3.1 Hoàn thiện thể chế, chính sách và pháp luật............................................82 3.3.2 Tăng cường và đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư cho quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp...............................................................................86 3.3.3 Đề xuất một số mô hình quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp................................................................................................................87 3.3.4 Tăng cường công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức cộng đồng....93 Kết luận Chương 3 ........................................................................................................95 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.......................................................................................97 PHỤ LỤC 1 .................................................................................................................101 TÀI LIỆU THAM KHẢO...........................................................................................106 v
Seite 6
DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH ẢNH Hình 1. 1 Bản đồ vị trí điạ lý huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình.................................31 Hình 2.1: Cơ cấu tỷ lệ các loại đất chính năm 2017 .....................................................39 Hình 2.2 Cơ cấu trình độ cán bộ QLNN về nông nghiệp – môi trường(Nguồn: tổng hợp từ kết quả điều tra Phòng Tài nguyên và Môi trường)...........................................52 Hình 2.3 Hộ nông dân xã Khánh Nhạc được hướng dẫn về kỹ thuật trồng nấm và Hội phụ nữ tận dụng rơm rạ trồng nấm ngay tại ruộng........................................................60 Hình 2.4 Trung tâm Khuyến nông trình diễn máy cuộn rơm tại cánh đồng.................61 xã Khánh Nhạc..............................................................................................................61 Hình 2.5 Các hình thức sử dụng rơm rạ........................................................................63 Hình 2.6 Khảo sát, điều tra về quản lý rơm rạ tại xã Khánh Hội..................................65 Hình 2.7 Ảnh chụp hộ dân rơm rạ vụ thu hoạch tháng 10 tại xã Khánh Hội................66 Hình 3.1 Sơ đồ quy trình trồng nấm theo phương pháp lên men cơ chất ....................88 vi
Seite 7
DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1. Hiện trạng sử dụng đất năm 2017.................................................................39 Bảng 2.2. Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp năm 2017............................................40 Bảng 2.3. Biến động sử dụng đất nông nghiệp giai đoạn 2010 - 2017 ........................41 Bảng 2.4 Diện tích canh tác các loại cây trông vụ mùa năm 2017 ...............................42 Bảng 2.5. Diện tích canh tác vụ xuân năm 2017...........................................................42 Bảng 2.6 Diện tích canh tác lúa qua các năm của huyện Yên Khánh...........................48 Bảng 2.7 Năng xuất lúa qua các năm của huyện Yên Khánh .......................................48 Bảng 2.8 Sản lượng lúa của huyện qua các năm ……………………………………..49 Bảng 2.9 Định mức rơm rạ theo sản lượng lúa .............................................................49 Bảng 2.10 Khối lượng rơm rạ phát sinh giai đoạn 2013-2017......................................49 Bảng 2.11 Thống kê các hình thức sử dụng rơm rạ tại địa bàn khảo sát ......................63 Bảng 2.12 Kết quả điều tra các hình thức quản lý rơm rạ của nông hộ........................65 vii
Seite 9
MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nước ta có trên 10 triệu ha đất nông nghiệp với hai vùng đồng bằng phì nhiêu là vùng đồng bằng sông Cửu Long và đồng bằng sông Hồng. Việc đầu tư cho sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là sản xuất lúa gạo đã được Đảng và Nhà nước chú trọng thông qua ứng dụng khoa học kỹ thuật vào nông nghiệp, tạo ra những giống lúa mới có năng suất cao, chống chọi được với nhiều loại sâu bệnh. Nông nghiệp, nông thôn là một bộ phận quan trọng trong nền kinh tế quốc dân của Việt Nam, nông nghiệp đảm bảo cho an ninh lương thực, tạo ra việc làm và thu nhập cho đông đảo người dân, đồng thời đóng góp lớn vào kinh ngạch xuất khẩu. Việt Nam đang trong giai đoạn công nghiệp hóa – hiện đại hóa với một số ngành chủ lực về kinh tế trong đó có ngành nông nghiệp. Mặc dù, nhiều diện tích đất nông nghiệp được chuyển đổi mục đích sử dụng cho ngành công nghiệp, số lượng các khu công nghiệp vừa và nhỏ ngày càng tăng lên, chiếm dần diện tích đất nông nghiệp, diện tích đất nông nghiệp đang bị thu hẹp nhưng sản lượng nông nghiệp không ngừng ra tăng. Kết quả là, trong những năm gần đây sản lượng lúa gạo của cả nước liên tục tăng, Việt Nam đã trở thành nước thứ hai trên thế giới về xuất khẩu gạo. Mặc dù, sản xuất nông nghiệp được cơ giới hóa, được chú trọng nhưng nó để lại không ít hệ quả ảnh hưởng tới môi trường. Trước kia, khi chưa cơ gới hóa trong nông nghiệp, các phế phẩm nông nghiệp như rơm, rạ được tái sử dụng làm chất đốt, được dùng là thức ăn trong chăn nuôi đồng thời cũng được dùng làm nguyên liệu ủ phân hữu cơ… Người nông dân có thể tận dụng nguồn phụ phẩm nông nghiệp vào nhiều mục đích khác nhau. Ngày nay, đời sống con người càng tiến bộ hơn, các sản phẩm cung cấp cho nông nghiệp ngày càng nhiều. Con người không còn chú trọng đến việc tái sử dụng những phụ phẩm nông nghiệp, vì thế những phụ phẩm nông nghiệp này thường bị bỏ lại ngay tại đồng ruộng sau khi thu hoạch, thậm chí bị đốt ngay tại ruộng ảnh hưởng tới môi trường đất, môi trường khí và các vấn đề nhân sinh xã hội khác. Ví dụ trong mùa vụ thu hoạch lúa do được cơ giới hóa, bà con dùng máy gặt, gặt lúa ngay trên đồng ruộng. Bà con chỉ việc mang lúa về. Phụ phẩm từ lúa như rơm và rạ, bà con bỏ lại, thời gian sau sẽ đốt bỏ. Nhiều khi, do bà con cùng đốt rơm rạ cùng một lúc, 1
Seite 10
hiện tượng khói lan tỏa khắp nơi vừa ảnh hưởng tới môi trường, vừa ảnh hưởng tới sức khỏe con người và thậm chí gây mất an toàn giao thông. Nghiên cứu các giải pháp tăng cường công tác quản lý để rơm rạ thay vì đốt bỏ sẽ được sử dụng vào các mục đích có lợi như: tận dụng làm nguồn thức ăn cho gia súc, làm giá thể sản xuất nấm, đặc biệt có thể sử dụng các chế phẩm vi sinh để xử lý rơm rạ thành các loại phân bón hữu cơ và làm giàu mùn cho đất hoặc tạo ra một số sản phẩm hữu cơ khác như dầu sinh học, nhiên liệu sinh học, sử dụng làm vật liệu xây dựng rẻ tiền trong xây dựng nông thôn mới ... vừa đem lại hiệu quả về kinh tế, vừa giảm thiểu được các tác động tiêu cực đến môi trường được coi là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm hướng tới phát triển ngành nông nghiệp bền vững ở Việt Nam. Huyện Yên Khánh có diện tích tự nhiên 137,9 km2, là một huyện đồng bằng duy nhất ở phía Đông Nam tỉnh Ninh Bình, được quy hoạch là khu vực phát triển nông nghiệp trọng yếu, đảm bảo an ninh lương thực của tỉnh. Với việc ứng dụng khoa học, kỹ thuật cao trong sản xuất nông nghiệp thì sản lượng lúa gạo của huyện liên tục tăng qua các năm. Tuy nhiên, cùng với đó là sự gia tăng khối lượng rơm rạ sau thu hoạch. Đây là nguồn nguyên liệu quý nếu sử dụng hợp lý làm nguyên liệu đầu vào cho các ngành sản xuất. Song do nhu cầu sử dụng thấp nên sau mỗi vụ thu hoạch, có khoảng hơn 80% lượng rơm rạ bị đốt hủy hoặc thả xuống dòng chảy gây ô nhiễm môi trường, tắc nghẽn dòng chảy, ảnh hưởng đến việc bảo đảm an toàn giao thông…, đặc biệt gây mất cân bằng hệ sinh thái đồng ruộng và ảnh hưởng đến sự phát triển của ngành du lịch – dịch vụ. Quản lý rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện đang là vấn đề cấp thiết được cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp luôn quan tâm chỉ đạo thực hiện nhằm nâng cao năng suất nông nghiệp, cải thiện đời sống người dân, giảm thiểu gây ô nhiễm môi trường và tạo điều kiện cho các ngành sản xuất khác cùng phát triển. Xuất phát từ thực tế đó, học viên tiến hành thực hiện đề tài “Tăng cường công tác quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp tại huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình”. 2. Mục đích của đề tài Mục đích của đề tài là trên cơ sở đánh giá thực trạng công tác quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Yên Khánh để từ đó đề xuất một số giải 2
Seite 11
pháp nhằm tăng cường công tác quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình. 3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài - Ý nghĩa khoa học: Hệ thống hóa các cơ sở lý luận về công tác quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp, kết quả đạt được có giá trị tham khảo trong học tập, giảng dạy và nghiên cứu về công tác quản nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp. - Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích, khả thi cho huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình. 4. Phương pháp nghiên cứu Để thực hiện những nội dung nghiên cứu, luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu chính như: Phương pháp điều tra, nghiên cứu thực địa, phương pháp phân tích, đánh giá, tổng hợp, so sánh thông tin, dữ liệu, phương pháp tham vấn ý kiến chuyên gia và một số phương pháp nghiên cứu kết hợp khác. 5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu của đề tài Đối tượng nghiên cứu của đề tài là công tác quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình. - Phạm vi nghiên cứu của đề tài Đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề liên quan đến công tác quản lý nguồn rơm rạ trong sản xuất nông nghiệp giới hạn trên địa bàn huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình trong giai đoạn 2015-2017 và đề xuất giải pháp cho những năm tới. 6. Dự kiến kết quả đạt được Kết quả nghiên cứu luận văn đạt được gồm: - Hệ thống hóa các cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác quản lý, xử lý và sử dụng nguồn rơm trong sản xuất nông nghiệp. 3
Die ersten 11 Seiten werden angezeigt. Laden Sie das Dokument herunter, um alles zu sehen.
Kommentare (0)
Noch keine Kommentare. Seien Sie der Erste!