Vorschau wird generiert...
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN PHỤC HƯNG NGHIÊN CỨU DỊCH TỄ HỌC BỆNH DỊCH TẢ LỢN CỔ ĐIỂN (CLASSICAL SWINE FEVER) Ở LỢN TẠI MIỀN BẮC VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2014-2017 Ngành: Dịch tễ học thú y Mã số: 9 64 01 08 Người hướng dẫn khoa học: GS.TS. Nguyễn Thị Lan PGS.TS. Lê Văn Phan NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2019
LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Phục Hƣng i
LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Cho phép tôi được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới GS.TS. Nguyễn Thị Lan và PGS.TS. Lê Văn Phan đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Bệnh lý thú y, Bệnh viện Thú y, Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ Phòng thí nghiệm trọng điểm công nghệ sinh học thú y và Phòng thí nghiệm Bộ môn Bệnh lý thú y, Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên tôi hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Phục Hƣng ii
MỤC LỤC Trang Lời cam đoan ..................................................................................................................... i Lời cảm ơn........................................................................................................................ ii Mục lục ............................................................................................................................iii Danh mục các từ viết tắt ................................................................................................... v Danh mục bảng ...............................................................................................................vii Danh mục hình...............................................................................................................viii Trích yếu luận án ............................................................................................................. ix Thesis abstract.................................................................................................................. xi Phần 1. Mở đầu............................................................................................................... 1 1.1. Tính cấp thiết của đề tài........................................................................................ 1 1.2. Mục tiêu của nghiên cứu....................................................................................... 2 1.3. Phạm vi nghiên cứu .............................................................................................. 3 1.3.1. Địa điểm nghiên cứu............................................................................................. 3 1.3.2. Thời gian nghiên cứu............................................................................................ 3 1.4. Những đóng góp mới của đề tài............................................................................ 3 1.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.............................................................. 3 1.5.1. Ý nghĩa khoa học.................................................................................................. 3 1.5.2. Ý nghĩa thực tiễn................................................................................................... 3 Phần 2. Tổng quan tài liệu ............................................................................................. 5 2.1. Những nghiên cứu trong và ngoài nước về bệnh dịch tả lợn................................5 2.1.1. Trên thế giới.......................................................................................................... 5 2.1.2. Ở Việt Nam........................................................................................................... 8 2.2. Bệnh dịch tả lợn.................................................................................................... 9 2.2.1. Virus dịch tả lợn.................................................................................................... 9 2.2.2. Một số đặc điểm dịch tễ học bệnh dịch tả lợn ....................................................19 2.2.3. Triệu chứng và bệnh tích bệnh dịch tả lợn..........................................................22 2.2.4. Các phương pháp chẩn đoán bệnh dịch tả lợn....................................................25 2.2.5. Phòng chống bệnh dịch tả lợn.............................................................................26 2.2.6. Xu hướng sản xuất vaccine phòng bệnh Dịch tả lợn hiện nay ...........................28 2.2.7. Đáp ứng miễn dịch bệnh Dịch tả lợn và hiện tượng dung nạp miễn dịch ..........32 Phần 3. Vật liệu và phƣơng pháp nghiên cứu ............................................................ 36 3.1. Nội dung nghiên cứu...........................................................................................36 3.1.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ học của bệnh dịch tả lợn giai đoạn 2014 – 2017 tại miền Bắc Việt Nam...................................................................36 3.1.2. Hiện tượng mang trùng và dung nạp miễn dịch .................................................36 3.1.3. Một số đặc điểm dịch tễ học phân tử của các chủng virus phân lập được ..............36 3.2. Vật liệu nghiên cứu.............................................................................................36 3.2.1. Số liệu nghiên cứu ..............................................................................................36 3.2.2. Động vật thí nghiệm ...........................................................................................36 3.2.3. Thuốc thử và vật liệu thử....................................................................................37 iii
3.2.4. Thiết bị, dụng cụ..................................................................................................37 3.3. Phương pháp nghiên cứu.....................................................................................38 3.3.1. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ học..................................................................38 3.3.2. Phương pháp tính toán ........................................................................................38 3.3.3. Phương pháp xét nghiệm.....................................................................................39 3.3.4. Phương pháp giải trình tự gen.............................................................................45 3.3.5. Phương pháp xây dựng cây phả hệ......................................................................45 3.3.6. Phương pháp phân tích đặc điểm dịch tễ học phân tử.........................................46 3.3.7. Phương pháp xử lý số liệu...................................................................................46 Phần 4. Kết quả và thảo luận.......................................................................................47 4.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ học của bệnh dịch tả lợn giai đoạn 2014-2017 tại miền Bắc Việt Nam......................................................................47 4.1.1. Xác định vùng nghiên cứu ..................................................................................47 4.1.2. Xác định ca mắc bệnh dịch tả lợn .......................................................................48 4.1.3. Tình hình bệnh dịch tả lợn theo vùng địa lý........................................................54 4.1.4. Tình hình bệnh dịch tả lợn theo lứa tuổi, theo phương thức chăn nuôi và theo giống lợn nuôi..............................................................................................57 4.1.5. Hệ số năm dịch và hệ số tháng dịch của bệnh dịch tả lợn...................................60 4.1.6. Tỷ lệ hiện mắc và tốc độ mắc bệnh của bệnh dịch tả lợn ở đàn lợn nuôi từ 2014-2017............................................................................................................63 4.2. Hiện tượng mang trùng và dung nạp miễn dịch..................................................64 4.2.1. Kết quả đánh giá hiện tượng mang trùng ở lợn nái và khả năng dung nạp miễn dịch ở lợn con.............................................................................................65 4.2.2. Kết quả đánh giá khả năng dung nạp miễn dịch ở lợn con sinh ra từ lợn nái được tiêm vaccine dịch tả lợn đầu thai kỳ.....................................................68 4.3. Một số đặc điểm dịch tễ học phân tử của những chủng virus dịch tả lợn phân lập được......................................................................................................74 4.3.1. Kết quả giám định virus dịch tả lợn bằng kỹ thuật RT-PCR ..............................74 4.3.2. Kết quả phân tích tính đa dạng di truyền của CSFV...........................................75 4.3.3. Đặc điểm biến đổi của gen E2 giữa các chủng CSFV.........................................80 4.3.4. Kết quả nghiên cứu phân tích phả hệ của CSFV tại Việt Nam...........................86 4.3.5. Đặc điểm dịch tễ học phân tử của virus gây bệnh dịch tả lợn tại Việt Nam theo không gian và thời gian...............................................................................90 Phần 5. Kết luận và đề nghị..........................................................................................94 5.1. Kết luận...............................................................................................................94 5.1.1. Một số đặc điểm dịch tễ học của bệnh dịch tả lợn giai đoạn 2014-2017 tại miền Bắc Việt Nam.............................................................................................94 5.1.2. Hiện tượng mang trùng và dung nạp miễn dịch..................................................94 5.1.3. Dịch tễ học phân tử của virus dịch tả lợn............................................................95 5.2. Đề nghị................................................................................................................95 Danh mục các công trình đã công bố có liên quan đến luận án......................................96 Tài liệu tham khảo...........................................................................................................97 Phụ lục 1........................................................................................................................107 Phụ lục 2........................................................................................................................114 iv
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ 3’ NTR 3' nontranslated region 5’NTR 5' nontranslated region aa Amino acid BD Boder disease BDV Border Disease Virus BNNPTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Bp Base pair BVDV Bovine Viral Diarrhea Virus cDNA Complementary deoxyribonucleic acid CI Confidence Interval CPE Cytophathogenic Effect cs Cộng sự CSF Classical Swine fever CSFV Classical Swine Fever Virus CSMBTBT Chỉ số mắc bệnh trung bình tháng Ctv Cộng tác viên DNA Deoxyribonucleic Acide dNTP Deoxyribonucleoside triphosphate EC European Community ELISA Enzyme-Linked ImmunoSorbent Assay FAO Food and Agriculture Organization HSTD Hệ số tháng dịch HSND Hệ số năm dịch HT Huyết thanh IHC Immunohistochemistry MB Mắc bệnh M-MLV Moloney murine leukemia virus mRNA Messenger Ribonucleic acid NPLA Neutralization Peroxidase Linked Assay NS Nonstructural nt Nucleotide NXB Nhà xuất bản OIE Office International des Epizooties PCR Polymerase Chain Reaction RNA Ribonucleic Acide RT- PCR Reverse transcription-Polymerase Chain Reaction v
Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ RT-nPCR Reverse Transcription – nested Polymerase Chain Reaction SNNC Số năm nghiên cứu TC Tổ chức TCID Tissue Culture Infective Dose TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam TĐMM Tốc độ mới mắc TLHM Tỷ lệ hiện mắc TLTV Tỷ lệ tử vong TT Thông tư USA United States of America USD United States dollar VNUA Vietnam National University of Agriculture WTO World Trade Organization vi
DANH MỤC BẢNG TT Tên bảng Trang 2.1. Kiểm tra độc lực của virus CSF.......................................................................... 15 4.1. Xác định ca bệnh mắc dịch tả lợn bằng phản ứng ELISA.................................. 49 4.2. Tần suất xuất hiện triệu chứng của lợn mắc dịch tả lợn ..................................... 50 4.3. Tần suất xuất hiện bệnh tích của lợn mắc dịch tả lợn......................................... 51 4.4. Tình hình bệnh dịch tả lợn theo vùng địa lý - cấp độ xã.................................... 54 4.5. Tình hình bệnh dịch tả lợn theo vùng địa lý - cấp độ đàn.................................. 55 4.6. Tình hình bệnh dịch tả lợn theo vùng địa lý - cấp độ cá thể............................... 55 4.7. Tình hình bệnh dịch tả lợn theo vùng địa lý - tỷ lệ tử vong ............................... 56 4.8. Tình hình bệnh dịch tả lợn theo lứa tuổi............................................................. 58 4.9. Tình hình bệnh dịch tả lợn theo phương thức chăn nuôi.................................... 58 4.10. Tình hình bệnh dịch tả lợn theo giống lợn nuôi ................................................. 59 4.11. Hệ số năm dịch của dịch tả lợn từ năm 2014 - 2017 .......................................... 60 4.12a. Hệ số tháng dịch của dịch tả lợn từ 2014 - 2017 ................................................ 61 4.12b. Hệ số tháng dịch của dịch tả lợn từ 2014 - 2017 ................................................ 62 4.13. Tỷ lệ hiện mắc bệnh dịch tả lợn ở đàn lợn nuôi từ 2014 - 2017......................... 63 4.14. Tốc độ mắc bệnh dịch tả lợn ở đàn lợn nuôi từ 2014 - 2017.............................. 64 4.15. Kết quả xét nghiệm lưu hành virus ở lợn nái trước khi phối giống.................... 66 4.16. Kết quả xét nghiệm kháng thể ở lợn con 35 ngày tuổi ....................................... 67 4.17. Kết quả xét nghiệm kháng thể ở lợn con 56 ngày tuổi ....................................... 68 4.18. Kết quả lấy mẫu để kiểm tra hiện tượng dung nạp miễn dịch............................ 69 4.19a. Kết quả phòng thí nghiệm xét nghiệm kháng thể ở lợn 35 ngày tuổi ................ 70 4.19b. Kết quả phòng thí nghiệm xét nghiệm kháng thể ở lợn 35 ngày tuổi ................ 71 4.20a. Kết quả phòng thí nghiệm xét nghiệm kháng thể ở lợn 56 ngày tuổi ................ 72 4.20b. Kết quả phòng thí nghiệm xét nghiệm kháng thể ở lợn 56 ngày tuổi ................ 73 4.21. Tỷ lệ tương đồng nucleotide giữa các chủng Dịch tả lợn Việt Nam và các chủng tham chiếu................................................................................................ 80 4.22. Tỷ lệ tính tương đồng Amino acid giữa các chủng Dịch tả lợn Việt nam và chủng tham chiếu ........................................................................................... 81 vii
DANH MỤC HÌNH TT Tên hình Trang 2.1. Cấu trúc của virus dịch tả lợn .............................................................................10 2.2. Cấu trúc bộ gen Pestivirus ..................................................................................11 4.1. Bản đồ miền Bắc Việt Nam ................................................................................48 4.2. Triệu chứng lâm sàng của lợn mắc Dịch tả lợn ..................................................52 4.3. Bệnh tích đại thể của lợn mắc Dịch tả lợn..........................................................53 4.4. Bệnh tích đại thể của lợn mắc Dịch tả lợn..........................................................53 4.5. Kết quả giám định sự có mặt của virus CSF trong mẫu bệnh phẩm...................75 4.6. Tương đồng trình tự gen giữa các chủng CSFV dựa vào genome......................76 4.7. Tương đồng trình tự gen giữa các chủng CSFV dựa vào gen E2 .......................77 4.8. Tương đồng trình tự gen giữa 15 chủng CSFV của Việt Nam dựa vào gen E2 ...........................................................................................................................78 4.9. Tỷ lệ % tương đồng về trình tự gen của chủng CSFV thu thập ở Việt Nam năm 1991 và 2013-2016.............................................................................79 4.10. So sánh trình tự aa suy diễn do gen E2 mã hóa của các chủng CSFV của Việt Nam .............................................................................................................82 4.11. Chỉ số kháng nguyên tại các vị trí của protein E2 giữa các chủng virus gây bệnh dịch tả lợn của Việt Nam.....................................................................85 4.12. Cây phả hệ của các chủng virus gây bệnh dịch tả lợn của Việt Nam dựa vào trình tự bộ gen của virus...............................................................................86 4.13. Cây phả hệ của virus gây bệnh dịch tả lợn dựa vào gen E2................................88 4.14. Cây phả hệ dựa vào trình tự gen E2 của 384 chủng virus gây bệnh dịch tả lợn ...................................................................................................................89 4.15. Sự phát tán theo không gian và thời gian của virus dịch tả lợn..........................91 4.16. Sự phát tán theo không gian và thời gian của virus gây bệnh dịch tả lợn sub-genotype 2.1 và 2.2 tại Việt Nam.................................................................92 viii
TRÍCH YẾU LUẬN ÁN Tên tác giả: Nguyễn Phục Hưng Tên luận án: Nghiên cứu dịch tễ học bệnh dịch tả lợn cổ điển (Classical swine fever) ở lợn tại miền Bắc Việt Nam giai đoạn 2014 - 2017 Ngành: Dịch tễ học thú y Mã số: 9 64 01 18 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Bệnh dịch tả lợn nằm trong danh mục những bệnh truyền nhiễm cần phải công bố dịch ở Việt Nam và nằm trong danh mục bệnh thuộc bảng A theo Tổ chức Thú y thế giới. Bệnh gây thiệt hại đáng kể cho ngành chăn nuôi lợn ở nhiều tỉnh thành. Bệnh có tốc độ lây lan nhanh, xảy ra ở lợn mọi lứa tuổi và có thể gây chết đến 100% đối với lợn con. Do sự thay đổi về điều kiện tự nhiên và điều kiện xã hội, phương thức và tập quán chăn nuôi, bệnh dịch tả lợn có thể đã có những đặc điểm khác biệt về mặt dịch tễ học. Mặt khác, một hiện tượng có tên là “Dung nạp miễn dịch” ở bệnh dịch tả lợn khiến lợn con không đáp ứng với vaccine tiêm phòng và mẫn cảm cao với virus dịch tả lợn cường độc lưu hành dẫn đến bùng phát dịch. Mục tiêu của đề tài là: (1) Đánh giá được dịch bệnh ở miền Bắc Việt Nam, xác định được một số đặc điểm dịch tễ học (tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ chết, năm dịch, hệ số mùa dịch, hệ số tháng dịch…) theo không gian và thời gian. (2) Xác định được sự mang trùng và hiện tượng dung nạp miễn dịch ở đàn lợn nuôi và (3) Xác định một số đặc điểm dịch tễ học phân tử của virus dịch tả lợn ở miền Bắc Việt Nam. Phƣơng pháp nghiên cứu Có ba nhóm phương pháp chính được dùng trong nghiên cứu này, bao gồm: (1) phương pháp nghiên cứu dịch tễ học; (2) Phương pháp ELISA xác định kháng nguyên và xác định kháng thể và (3) Phương pháp phân tích đặc điểm sinh học phân tử và đặc điểm dịch tễ học phân tử. Kết quả chính và kết luận (1) Bộ số liệu về đặc điểm dịch tễ học bệnh dịch tả lợn ở miền Bắc Việt Nam (được phân chia theo vùng địa lý gồm có 03 vùng lớn là Tây Bắc Bộ, Đông Bắc Bộ và Đồng bằng sông Hồng): Tỷ lệ mắc bệnh dịch tả lợn theo cấp xã tại các địa phương dao động từ 38,75 ± 2,85% đến 42,50 ± 4,41%. Tỷ lệ mắc bệnh dịch tả lợn theo cấp độ đàn dao động từ 29,72 ± 4,48% đến 58,33 ± 0,79%. Tỷ lệ mắc bệnh dịch tả lợn theo cá thể dao động từ ix
1,42 ± 0,18% đến 3,82 ± 1,36%. Lợn ở giai đoạn từ 1 - 3 tháng tuổi có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất (5,96 ± 1,05%). Tỷ lệ mắc bệnh dịch tả lợn ở đàn lợn nuôi theo phương thức chăn nuôi nông hộ là cao nhất (5,92 ± 0,37%) trong khi yếu tố về giống lợn nuôi không ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc dịch tả lợn. Tỷ lệ tử vong của bệnh dịch tả lợn trong quá trình điều tra dao động từ 92,13 ± 1,08% đến 94,01 ± 1,98%. Trong quá trình điều tra, hầu hết các tỉnh đều có hai năm dịch (hệ số năm dịch >1), chỉ có tỉnh Thái Bình là 3 năm và tại Sơn La, Nam Định là 1 năm có có HSND >1. Dịch tả lợn xảy ra tập trung vào thời điểm tháng 2 - 4 và 8 - 11 trong năm (hệ số tháng dịch >1). Tỷ lệ hiện mắc của dịch tả lợn là 2,26% đến 2,46% sau 3 năm điều tra trong khi tốc độ mắc bệnh dịch tả lợn là 0,0434 - 0,0474 con/tuần. Như vậy, đặc điểm dịch tễ học của bệnh dịch tả lợn trong giai đoạn hiện tại đã có những thay đổi so với các nghiên cứu trong giai đoạn trước đây. (2) Kết quả xác định hiện tượng mang trùng và dung nạp miễn dịch: Khi kiểm tra hiện tượng mang virus ở lợn nái nuôi tại địa phương: Tỷ lệ lợn nái mang virus là 16,5 - 17.0%. Tỷ lệ lợn con âm tính với kháng thể dịch tả lợn lúc 35 ngày tuổi là 87,69 - 88,71%. Tỷ lệ lợn con âm tính ở 21 ngày sau tiêm phòng là 77,27 - 79,82%. Khi thực hiện thí nghiệm với đàn nái âm tính virus dịch tả lợn (nhưng được tiêm phòng bằng vaccine nhược độc dịch tả lợn vào 25 ngày sau khi phối), đàn lợn con sinh ra có hiện tượng âm tính với kháng thể dịch tả lúc 35 ngày tuổi dao động từ 83,17% đến 86,54% vào hai năm 2016, 2017. Tỷ lệ lợn con âm tính với kháng thể dịch tả lợn vào 21 ngày sau tiêm phòng dao động từ 76,09% đến 80,43%. (3) Dịch tễ học phân tử của virus dịch tả lợn: Kết quả phân tích phả hệ của của các chủng virus dịch tả lợn dựa vào trình tự đoạn genE2 cho thấy các chủng thu được từ Nam Định và Hải Dương thuộc 2 phân nhóm 2.1 và 2.2. Chủng virus dịch tả lợn phân lập thuộc phân nhóm 2.1 rất gần với các chủng GDPY, GDHZ, HN, and HNLY-11 lưu hành tại Trung Quốc trong giai đoạn 2008 - 2011. Trong khi chủng 2.2 có liên quan đến các chủng phân lập từ các nước Châu Âu (Đức, Áo, CH. Séc và Ý) và Châu Á (Đài Loan và Nepal). x
THESIS ABSTRACT PhD candidate: Nguyen Phuc Hung Thesis title: Epidemiological study of classical swine fever in northern Vietnam for the period 2014 - 2017. Major: Veterinary epidemiology Code: 9 64 01 18 Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA) Research Objectives Classical swine fever (CSF) is in the list of infectious diseases that require to be reported in Vietnam and the A list of diseases by the World Organisation for Animal Health. Disease has caused considerable damage to the pig industry in many provinces. The disease is rapidly spreading, occurring in pigs of all ages and can kill up to 100% of piglets. Due to changes in natural conditions and social conditions, animal husbandry practices, CSF outbreaks may have epidemiological alterations. On the other hand, a phenomenon known as "immunological tolerance" in CSF causes piglets not to respond to vaccines and are highly susceptible to virulent CSFV, leading to outbreaks. The objectives are: (1) To assess the epidemic situation in Northern Vietnam, to identify some epidemiological characteristics (incidence, mortality, epidemic year index, monthly epidemic index, etc.) by space and time. (2) Identification of carriage and immunological tolerance in pig herds and (3) Identification of some molecular epidemiological characteristics of CSFV in Northern Vietnam. Materials and Methods There are three main methods used in this study, including: (1) Epidemiological method; (2) ELISA for antigen and antibody determination and (3) Molecular biology and molecular epidemiological characterization determination. Main findings and conclusions 1) Data on epidemiological characteristics of CSF outbreak in Northern Viet Nam (divided by geographic region including three major regions: The Northwest, the Northeast and the Red River Delta): The incidence of CSF by commune level was from 38,75 ± 2,85% to 42,50 ± 4,41%; by the pig farm ranged from 29,72 ± 4,48% to 58,33 ± 0,79%; by individuals from 1,42 ± 0,18% to 3,82 ± 1,36%. Pigs from 1 to 3 months old had the highest incidence (5,96 ± 1,05%). The pigs which grew in backyard livestock were more susceptible to CSF, with the prevalence of 5,92 ± 0,37% while the breeding factor has no effect on the CSF incidence. The mortality rate of CSF during xi
Die ersten 13 Seiten werden angezeigt. Laden Sie das Dokument herunter, um alles zu sehen.
Noch keine Kommentare. Seien Sie der Erste!
Kommentare (0)
Noch keine Kommentare. Seien Sie der Erste!