KIỂM TRA CHẤT LƯỢNG PHẦN MỀM Sản phẩm phần mềm được gọi là đúng nếu nó thực hiện được chính xác những tiêu chuẩn mà người thiết kế đã đặt ra. Để có một đánh giá chính xác về cấp độ đúng của phần mềm, ta phải kiểm tra chất lượng phần mềm. Như thế, kiểm tra là quá trình tìm lỗi và nó là một đánh giá cuối cùng về các đặc tả, thiết kế và mã hoá. Mục đích của kiểm tra là đảm bảo rằng tất cả các thành phần của ứng dụng ăn khớp, vận hành như mong đợi và phù hợp các tiêu chuẩn thiết kế. Trong chương này, chúng ta thảo luận các chiến lược kiểm tra phần mềm và các kỹ thuật, phương pháp hiệu quả cho mỗi mức độ kiểm tra. Cuối cùng, các công cụ hỗ trợ kiểm tra tự động và các công cụ hỗ trợ kiểm tra độc lập được trình bày để hỗ trợ cho quá trình kiểm tra. 1. ĐỘ TIN CẬY CỦA PHẦN MỀM 1.1. Chất lượng phần mềm và việc đảm bảo chất lượng phần mềm Kiểm tra chất lượng phần mềm là một hoạt động khó khăn để chấp nhận về mặt ý thức vì chúng ta đang cân nhắc công việc của chúng ta hoặc của đồng nghiệp để tìm lỗi. Sau quá trình làm việc trong nhóm và trở thành thành viên, chúng ta ngại tìm ra lỗi và không phát hiện được ra chúng thông qua kiểm tra. Khi một người nào đó tiến hành kiểm tra lại không phải là thành viên của dự án, ví dụ một chuyên gia kiểm tra, họ được nhìn nhận như là một kẻ thù. Thêm vào đó, kiểm tra chất lượng phần mềm lại là một hoạt động khó được chấp nhận đối với việc quản lý vì nó tốn kém, mất thời gian và hiếm khi phát hiện được lỗi. Kết quả là phần lớn các ứng dụng không được kiểm tra đầy đủ và được phát hành với lỗi tiềm ẩn. Tuy vậy, chất lượng phần mềm cao là một mục tiêu quan trọng của nhóm phát triển phần mềm. Do vậy, cần và phải đảm bảo các tiêu chuẩn của phần mềm như đã đề cập ở chương 2. Đảm bảo chất lượng phần mềm là một hoạt động có hệ thống và kế hoạch. Nó bao gồm nhiều nhiệm vụ liên kết với các hoạt động chính sau: + Áp dụng các phương pháp kỹ thuật, + Tiến hành các cuộc xét duyệt kỹ thuật chính thức, + Kiểm thử phần mềm, + Buộc tôn trọng các chuẩn, + Kiểm soat thay đổi, + Đo chất lượng, + Báo cáo, lưu giữ kết quả. Theo chuẩn ANSI/IEEE, kế hoạch đảm bảo chất lượng phần mềm như sau: I. Mục đích của kế hoạch II. Tham khảo III. Quản lý A. Tổ chức B. Nhiệm vụ C. Trách nhiệm IV. Tài liệu A. Mục đích B. Tài liệu công nghệ phần mềm cần thiết C. Các tài liệu khác V. Chuẩn, thực hành và quy ước A. Mục đích B. Quy ước VI. Xét duyệt và kiểm toán A. Mục đích B. Các yêu cầu xét duyệt 1. Xét duyệt yêu cầu phần mềm 2. Xét duyệt thiết kế 3. Kiểm chứng phần mềm và xét duyệt hợp lệ 4. Kiểm toán chức năng 5. Kiểm toán vật lý 6. Kiểm toán trong tiến trình 7. Xét duyệt quản lý VII. Quản lý cấu hình phần mềm VIII. Báo cáo vấn đề và cách sửa chữa IX. Công cụ, kỹ thuật và phương pháp luận X. Kiểm soát mã XI. Kiểm soát phương tiện XII. Kiểm soát người cung cấp XIII. Thu thập bảo trì và ghi nhớ báo cáo Việc đảm bảo chất lượng phần mềm là một hoạt động bản chất cho bất kỳ nhóm phát triển phần mềm nào sản xuất ra phần mềm cho người sử dụng. 1.2. Độ tin cậy của phần mềm 1.2.1. Các lỗi thường gặp Khi phân tích chất lượng, phần mềm thường gặp một số lỗi như: + Lỗi chiến lược: ý đồ thiết kế sai + Phân tích các yêu cầu không đầy đủ hoặc lệch lạc + Hiểu sai về các chức năng + Vi phạm nguyên lý đối tượng + Lỗi tại các thủ tục chịu tải, đây là những lỗi nặng. + Lỗi lây lan: lỗi được truyền từ chương trình này sang chương trình khác + Lỗi cú pháp: viết sai quy định của ngôn ngữ. + Hiệu ứng phụ: lỗi xảy ra khi một đơn vị chương trình làm thay đổi giá trị của một biến ngoài ý kiến của lập trình viên. Các lỗi của phần mềm tuân theo nguyên lý mức độ lỗi: a) Mức chịu tải tăng theo chiều đi xuống: lỗi phát ra ở mức dưới được xem là nặng hơn ở mức trên. b) Lỗi nặng nhất nằm ở mức cao nhất (ý đồ thiết kế ) và ở mức thấp nhất (thủ tục chịu tải lớn nhất) Do vậy, khi phát triển phần mềm, cần đảm bảo nguyên lý an toàn là: Mọi lỗi dù nhỏ lớn đều phải được phát hiện ở một bước nào đó của chương trình, trước khi lỗi đó hoành hành. 1.2.2. Độ tin cậy của phần mềm Độ tin cậ